Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

धृतराष्ट्र–संजय संवादः

Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences

इयं पौरववंशस्य जननी मुदितेति ह । त्वामहं दृष्टवांस्तत्र विज्ञायोत्फुल्ललोचन:,“यह आनन्दमयी उर्वशी ही पूरुवंशकी जननी है, ऐसा समझकर मेरे नेत्र खिल उठे और इस पूज्य भावको लेकर ही मैंने तुम्हें वहाँ देखा था। कल्याणमयी अप्सरा! तुम मेरे विषयमें कोई अन्यथा भाव मनमें न लाओ। तुम मेरे वंशकी वृद्धि करनेवाली हो, अतः गुरुसे भी अधिक गौरवशालिनी हो”

iyaṃ paurava-vaṃśasya jananī muditeti ha | tvām ahaṃ dṛṣṭavāṃs tatra vijñāyotphulla-locanaḥ |

Vaiśampāyana berkata: “Ketika aku berfikir, ‘Inilah yang bersukacita—Urvāśī—nenek moyang kepada keturunan Paurava,’ mataku pun bersinar kerana gembira. Dengan pengertian yang penuh hormat itulah aku memandangmu di sana. Wahai apsara yang auspiciosa, janganlah engkau menyangka buruk tentangku. Engkaulah yang menambah dan mengembangkan keturunanku; maka engkau layak dihormati bahkan melebihi seorang guru.”

इयम्this (woman)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
पौरव-वंशस्यof the Paurava lineage
पौरव-वंशस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपौरव + वंश
FormMasculine, Genitive, Singular
जननीmother
जननी:
Karta
TypeNoun
Rootजननी
FormFeminine, Nominative, Singular
मुदिताjoyful
मुदिता:
Karta
TypeAdjective
Rootमुदित
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
indeed (emphasis)
:
TypeIndeclinable
Root
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormFeminine, Accusative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
दृष्टवान्saw
दृष्टवान्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormMasculine, Nominative, Singular, Perfect/Periphrastic perfect (past sense), First (by agreement with अहम्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
विज्ञायhaving understood/recognized
विज्ञाय:
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), Parasmaipada (usage), Non-finite
उत्फुल्ल-लोचनःwith blossomed (brightened) eyes
उत्फुल्ल-लोचनः:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्फुल्ल + लोचन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Paurava dynasty (Paurava-vaṃśa)
U
Urvāśī (implied by the Hindi gloss)
A
Apsaras (implied by the Hindi gloss)