Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

मārkaṇḍeya-ukta yuddha-vyūha-pratyavyūhaḥ

Battle Formations and Countermeasures in the Rāmopākhyāna

इतनेमें ही जयद्रथने आगे बढ़कर द्रौपदीकी ओढ़नीका छोर पकड़ लिया, परंतु द्रौपदीने उसे जोरका धक्का दिया। उसका धक्का लगते ही पापी जयद्रथका शरीर जड़से कटे हुए वृक्षकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ा ।। प्रगृहमामाणा तु महाजवेन मुहुर्विनि:श्वस्य च राजपुत्री । सा कृष्यमाणा रथमारुरोह धौम्यस्य पादावभिवाद्य कृष्णा,फिर बड़े वेगसे उठकर उसने राजकुमारी द्रौपदीको पकड़ लिया। तब बार-बार लंबी साँसें छोड़ती हुई द्रौपदीने धौम्यमुनिके चरणोंमें प्रणाम किया, किंतु वह जयद्रथके द्वारा खींची जानेके कारण बाध्य होकर उसके रथपर बैठ गयी

itne meṃ hi jayadrathena āge baḍhkar draupadyā oḍhanīyāḥ choraḥ pragṛhītaḥ, parantu draupadī tena balavatā dhakkena nirastavatī. tasya dhakkasya prāpteḥ pāpī jayadrathaḥ chinna-mūla-vṛkṣa iva pṛthivyāṃ nipapāta. || pragṛhyamāṇā tu mahā-javena muhur viniḥśvasya ca rāja-putrī | sā kṛṣyamāṇā ratham ārurōha dhaumyasyā pādāv abhivādya kṛṣṇā ||

Pada saat itu Jayadratha menerpa ke hadapan dan memegang hujung selendang Draupadī. Draupadī menolaknya dengan hentakan yang kuat; terkena hentakan itu, si pendosa Jayadratha rebah ke bumi seperti pohon yang dipotong pada akarnya. Namun kemudian sang puteri ditangkap lagi dan diseret dengan kekuatan besar; dia berulang kali menarik nafas panjang. Kṛṣṇā (Draupadī), setelah bersujud di kaki resi Dhaumya, terpaksa—kerana ditarik—naik ke atas kereta Jayadratha.

प्रगृह्यमाणाम्being seized/held
प्रगृह्यमाणाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-ग्रह् (धातु) → प्रगृह्यमाण (कृदन्त)
FormFeminine, Accusative, Singular, Passive, Present passive participle
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
महाजवेनwith great speed
महाजवेन:
Karana
TypeNoun
Rootमहाजव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
मुहुःagain and again
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
विनिःश्वस्यhaving sighed/breathed out
विनिःश्वस्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-श्वस् (धातु)
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजपुत्रीthe princess
राजपुत्री:
Karta
TypeNoun
Rootराजपुत्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormFeminine, Nominative, Singular
कृष्यमाणाbeing dragged
कृष्यमाणा:
Karta
TypeAdjective
Rootकृष् (धातु) → कृष्यमाण (कृदन्त)
FormFeminine, Nominative, Singular, Passive, Present passive participle
रथम्the chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आरुरोहmounted/ascended
आरुरोह:
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
धौम्यस्यof Dhaumya
धौम्यस्य:
TypeNoun
Rootधौम्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
पादौthe two feet
पादौ:
Karma
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Dual
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
TypeVerb
Rootअभि-वाद् (धातु)
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
कृष्णाKrishna (Draupadi)
कृष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्णा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Jayadratha
D
Draupadī (Kṛṣṇā)
D
Dhaumya
C
chariot (ratha)
V
veil/upper garment (oḍhanī)

Educational Q&A

The passage condemns coercion and the violation of a woman’s dignity as adharma. It also highlights Draupadī’s steadfastness: even under assault she maintains reverence toward the sage, while the aggressor is explicitly marked as ‘pāpī’ (sinful), signaling moral accountability.

Jayadratha grabs Draupadī’s garment and attempts to seize her. She forcefully pushes him down, but he (or his men) again restrains and drags her; after bowing to Dhaumya, she is compelled to mount Jayadratha’s chariot, indicating abduction by force.