Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Duryodhana’s Departure toward Dvaītavana; Dhṛtarāṣṭra’s Caution and Śakuni’s Assurance

उग्र तं च महानादं देवानीकं॑ महाप्रभम्‌ | विचित्रध्वजसंनाहं नानावाहनकार्मुकम्‌,देवताओंकी सेना बड़ी भयानक थी। उसमें जोर-जोरसे विकट गर्जना हो रही थी। उसकी प्रभाका विस्तार महान्‌ था। उसके ध्वज संनाह (कवच) विचित्र थे। सभी सैनिकोंके वाहन और धुनष नाना प्रकारके दिखायी देते थे। सबने श्रेष्ठ वस्त्रोंस अपने शरीरको आच्छादित कर रखा था। सभी लोग श्रीसम्पन्न तथा विविध आभूषणोंसे विभूषित दिखायी देते थे। इन्द्रको अपने वधके लिये आते देख कुमारने भी उनपर धावा बोल दिया

ugraṁ taṁ ca mahānādaṁ devānīkaṁ mahāprabham | vicitradhvaja-saṁnāhaṁ nānā-vāhana-kārmukam ||

Mārkaṇḍeya berkata: “Bala tentera para dewa itu garang, mengaum dengan gegak yang dahsyat dan menyala dengan sinar kemegahan yang besar. Panji-panji dan zirah mereka beraneka ragam lagi mengagumkan; para pahlawannya membawa pelbagai jenis tunggangan dan busur.” Dalam konteksnya, babak ini menegaskan betapa kuasa yang melimpah dan keindahan perang boleh tampak menggentarkan—namun apabila digerakkan oleh amarah atau perseteruan, kekuatan itu menjadi ujian pengendalian diri dan dharma bagi sesiapa yang berhadapan dengannya.

उग्रम्fierce
उग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र
FormNeuter, Accusative, Singular
तम्that (him/it)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महानादम्great roar
महानादम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानाद
FormMasculine, Accusative, Singular
देवानीकम्host/army of the gods
देवानीकम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवानीक
FormNeuter, Accusative, Singular
महाप्रभम्of great splendor
महाप्रभम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाप्रभ
FormNeuter, Accusative, Singular
विचित्रध्वजसंनाहम्having variegated banners and armor
विचित्रध्वजसंनाहम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविचित्रध्वजसंनाह
FormNeuter, Accusative, Singular
नानावाहनकार्मुकम्with various mounts and bows
नानावाहनकार्मुकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनानावाहनकार्मुक
FormNeuter, Accusative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
D
devānīka (host of the gods)

Educational Q&A

The verse highlights the intoxicating grandeur of martial power—noise, radiance, banners, armor, weapons—implying an ethical caution: external might and divine backing do not automatically equal righteousness; they intensify the responsibility to act with restraint and according to dharma.

Mārkaṇḍeya describes the arrival/appearance of the gods’ army: it is terrifying, loudly roaring, radiant, and equipped with diverse banners, armor, mounts, and bows—setting the stage for an impending clash.