Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्रौपदी–सत्यभामा संवादः

Draupadī and Satyabhāmā on ethical household conduct

पूज्यते हविषाग्रयेण चातुर्मास्येषु पावक: । पर्जन्यसहित: श्रीमाननिनेर्वेश्वानरस्तु सः,चातुर्मास्य यज्ञोंमें प्रधान हविष्यद्वारा पर्जन्यसहित जिनकी पूजा की जाती है, वे कान्तिमान्‌ वैश्वानर नामक अग्नि (मनुके प्रथम पुत्र) हैं

pūjyate haviṣāgryeṇa cāturmāsyeṣu pāvakaḥ | parjanya-sahitaḥ śrīmān aniner vaiśvānaraḥ tu saḥ ||

Mārkaṇḍeya berkata: “Dalam upacara bermusim Cāturmāsya, Api suci (Pāvaka) dipuja dengan havis yang paling utama. Yang bersinar itu, dipuja bersama Parjanya (kuasa pembawa hujan), ialah Vaiśvānara—Agni yang mulia, putera Anini.”

पूज्यतेis worshipped
पूज्यते:
Karma
TypeVerb
Rootपूज्
FormLat, Atmanepada, Karmani, Prathama, Eka
हविषाwith oblation
हविषा:
Karana
TypeNoun
Rootहविस्
FormNapumsaka, Trtiya, Eka
अग्रयेणby/with Agni (fire)
अग्रयेण:
Karana
TypeNoun
Rootअग्रि
FormPum, Trtiya, Eka
चातुर्मास्येषुin the Cāturmāsya rites
चातुर्मास्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य
FormNapumsaka, Saptami, Bahu
पावकःPāvaka (Agni)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormPum, Prathama, Eka
पर्जन्यसहितःaccompanied by Parjanya (rain-god)
पर्जन्यसहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर्जन्य-सहित
FormPum, Prathama, Eka
श्रीमान्splendid, illustrious
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormPum, Prathama, Eka
अनिनेःof Anini
अनिनेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootअनिनि
FormPum, Sasthi, Eka
वैश्वानरःVaiśvānara (a form/name of Agni)
वैश्वानरः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्वानर
FormPum, Prathama, Eka
तुindeed, but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सःhe, that one
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormPum, Prathama, Eka

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
A
Agni (Pāvaka, Vaiśvānara)
P
Parjanya
A
Anini
C
Cāturmāsya (rites)

Educational Q&A

The verse links ritual worship to dharmic balance: Fire (Agni) is honored with the best oblation in seasonal rites, and his worship is paired with Parjanya, highlighting the interdependence of human offerings and nature’s life-giving rain within ṛta/dharma.

Mārkaṇḍeya identifies a specific revered form of Agni—Vaiśvānara—describing how he is worshipped in the Cāturmāsya sacrifices with principal offerings, together with Parjanya, and notes his lineage as connected to Anini.