Shloka 100

न ज्ञातिभ्यो दया यस्य शुक्लदेहोडविकल्मष: । हिंसा सा तपसस्तस्य नानाशित्वं तप: स्मृतम्‌,जिसने व्रत, उपवास आदिके द्वारा शरीरको तो शुद्ध कर लिया और जो नाना प्रकारके पापकर्म भी नहीं करता, किंतु जिसके मनमें अपने कुटुम्बी जनोंके प्रति दया नहीं आती, उसकी वह निर्दयता उसके तपका नाश करनेवाली है; केवल भोजन छोड़ देनेका ही नाम तपस्या नहीं है

na jñātibhyo dayā yasya śukla-deho 'davikalmaṣaḥ | hiṃsā sā tapasas tasya nānāśitvaṃ tapaḥ smṛtam ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Ada orang yang menjadikan tubuhnya tampak suci melalui nazar dan puasa, serta menjauhi pelbagai perbuatan dosa; namun jika dia tidak berbelas kasihan kepada kaum kerabatnya sendiri, kekerasan hati itu menjadi suatu kekejaman yang memusnahkan tapanya. Tapa bukan sekadar meninggalkan makanan.”

not
:
TypeIndeclinable
Root
ज्ञातिभ्यःto/for (one's) kinsmen
ज्ञातिभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootज्ञाति
FormMasculine, Dative/Ablative, Plural
दयाcompassion
दया:
Karta
TypeNoun
Rootदया
FormFeminine, Nominative, Singular
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शुक्लदेहःhaving a purified/white body
शुक्लदेहः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुक्लदेह
FormMasculine, Nominative, Singular
अविकल्मषःfree from sin/impurity
अविकल्मषः:
Karta
TypeAdjective
Rootअविकल्मष
FormMasculine, Nominative, Singular
हिंसाviolence; cruelty
हिंसा:
Karta
TypeNoun
Rootहिंसा
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat
सा:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
तपसःof austerity
तपसः:
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Genitive, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
नाशित्वम्destructiveness; causing ruin
नाशित्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootनाशित्व
FormNeuter, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अनाशित्वम्non-eating; fasting
अनाशित्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनाशित्व
FormNeuter, Nominative, Singular
तपःausterity
तपः:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्मृतम्is considered/remembered
स्मृतम्:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
J
jñāti (kinsmen/relatives)

Educational Q&A

True tapas is ethical and relational: compassion toward one’s own kin is essential. Outward purity through vows or fasting is undermined if the heart is cruel; such lack of mercy is treated as a form of hiṃsā that destroys ascetic merit.

In the Vana Parva discourse context, Yudhiṣṭhira articulates a dharma-based critique of merely external asceticism, emphasizing that inner disposition—especially kindness toward relatives—determines the real value of vows and austerities.