कामीकवन-समागमः
Kāmyaka Forest Meeting: Kṛṣṇa’s Visit; Mārkaṇḍeya and Nārada Arrive
सिंहा: केसरिणो व्यात्रा महिषा वारणास्तथा समागताश्न शतशो निहताश्न मया युधि,फिर उन्होंने उस महान् सर्पसे कहा--“भुजंगप्रवर! आप स्वेच्छापूर्वक बताइये। आप कौन हैं? और मुझे पकड़कर क्या करेंगे? मैं धर्मराज युधिष्ठिरका छोटा भाई पाण्डुपुत्र भीमसेन हूँ। मुझमें दस हजार हाथियोंका बल है, फिर भी न जाने कैसे आपने मुझे अपने वशमें कर लिया? मेरे सामने सैकड़ों केसरी, सिंह, व्याप्र, महिष और गजराज आये, किंतु मैंने सबको युद्धमें मार गिराया। पन्नगश्रेष्ठ! राक्षस, पिशाच और महाबली नाग भी मेरी (इन) भुजाओंका वेग नहीं सह सकते थे। परंतु छूटनेके लिये मेरे उद्योग करनेपर भी आपने मुझे वशमें कर लिया, इसका क्या कारण है? क्या आपमें किसी विद्याका बल है अथवा आपको कोई न मिला है? नागराज! आज मेरी बुद्धिमें यही सिद्धान्त स्थिर हो रहा है कि का पराक्रम झूठा है। जैसा कि इस समय आपने मेरे इस महान् बलको कुण्ठित कर दिया है!
vaiśampāyana uvāca |
siṁhāḥ kesariṇo vyāghrā mahiṣā vāraṇās tathā |
samāgatāś ca śataśo nihatāś ca mayā yudhi ||
Vaiśampāyana berkata: “Singa berjambul, harimau, kerbau liar, dan gajah juga—beratus-ratus telah datang menentangku, dan aku telah menewaskan mereka dalam peperangan.”
वैशम्पायन उवाच
The verse supports a larger lesson: worldly might and heroic achievement can be checked by higher forces (dharma, destiny, tapas, or supernatural power). It nudges the listener toward humility and discernment—recognizing that strength alone is not the final measure of worth or control.
In the forest narrative, Bhīma (speaking in the surrounding passage) asserts his battle-proven power by listing formidable beasts he has defeated. This boast is contrasted with his present helplessness before a great serpent, setting up the explanation of why he is restrained despite his famed strength.