Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

Kubera’s Arrival and the Disclosure of Agastya’s Curse

Vaiśaṃpāyana–Janamejaya Narrative

शिलाभिरुग्ररूपाभिव॑हतीभि: परस्परम्‌ | वजैरिव महावेगैराजघ्नतुरमर्षणौ,भारत! जब उस प्रदेशके सारे वृक्ष गिरा दिये गये, तब एक-दूसरेका वध करनेकी इच्छासे उन महाबली वीरोंने वहाँ ढेर-की-ढेर पड़ी हुई सैकड़ों शिलाएँ लेकर दो घड़ीतक इस प्रकार युद्ध किया, मानो दो पर्वतराज बड़े-बड़े मेघखण्डोंद्वारा परस्पर युद्ध कर रहे हों। वहाँकी शिलाएँ विशाल और अत्यन्त भयंकर थीं। वे देखनेमें महान्‌ वेगशाली वजच्धोंके समान जान पड़ती थीं। अमर्षमें भरे हुए वे दोनों योद्धा उन्हीं शिलाओंद्वारा एक-दूसरेको मारने लगे

vaiśampāyana uvāca |

śilābhir ugrarūpābhir vahantībhīḥ parasparam |

vajrair iva mahāvegair ājaghnatur amarṣaṇau ||

Vaiśaṃpāyana berkata: Saling menerjang dengan bongkah batu yang garang dan menggerunkan—bagaikan vajra yang meluncur dengan kelajuan besar—dua pahlawan yang dipenuhi amarah itu saling menghentam berulang kali. Adegan itu menegaskan bahawa apabila kemarahan menenggelamkan kawalan diri, bentang alam pun menjadi senjata, dan pertempuran berubah menjadi pertarungan daya pemusnah semata-mata, bukan lagi ketertiban diri yang dharmika.

शिलाभिःwith stones
शिलाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootशिला
FormFeminine, Instrumental, Plural
उग्ररूपाभिःwith fierce-looking (ones)
उग्ररूपाभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootउग्ररूपा (उग्र + रूप)
FormFeminine, Instrumental, Plural
वहतीभिःcarrying
वहतीभिः:
Karana
TypeVerb
Rootवह्
FormFeminine, Instrumental, Plural, शतृ (present active participle)
परस्परम्each other / mutually
परस्परम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
वजैःwith thunderbolts
वजैः:
Karana
TypeNoun
Rootवज्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
महावेगैःwith great speed/force
महावेगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहावेग (महा + वेग)
FormMasculine, Instrumental, Plural
आजघ्नतुःthe two struck / smote
आजघ्नतुः:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Dual, Parasmaipada
अमर्षणौthe two intolerant/impetuous (warriors)
अमर्षणौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअमर्षण
FormMasculine, Nominative, Dual
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ś
śilā (boulders/rocks)
V
vajra (thunderbolt)

Educational Q&A

The verse highlights how uncontrolled anger (amarṣa) can overwhelm discernment and dharmic restraint, turning conflict into raw destruction where even natural objects become instruments of harm.

Two enraged fighters, after exhausting or destroying the surroundings, seize formidable boulders and hurl/strike them at each other with the force of thunderbolts, intensifying the battle into a brutal exchange.