Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Bhīma–Hanūmān Dialogue on Yugas (युगवर्णनम्)

हनुमानजी बोले--शत्रुदमन पाण्डुनन्दन! तुम्हारे मनमें मेरा परिचय प्राप्त करनेके लिये जो कौतूहल हो रहा है उसकी शान्तिके लिये सब बातें विस्तारपूर्वक सुनो ।। अहं केसरिण: क्षेत्र वायुना जगदायुषा । जात: कमलपत्राक्ष हनूमान्‌ नाम वानर:,कमलनयन भीम! मैं वानरश्रेष्ठ केसरीके क्षेत्रमें जगतके प्राणस्वरूप वायुदेवसे उत्पन्न हुआ हूँ। मेरा नाम हनुमान्‌ वानर है

hanūmān uvāca—śatrudamana pāṇḍunandana! tava manasi mama paricayaṃ prāptuṃ yat kautūhalaṃ vartate, tasya śāntyai sarvāḥ kathā vistareṇa śṛṇu. ahaṃ kesariṇaḥ kṣetre vāyunā jagadāyuṣā jātaḥ, kamalapatrākṣa hanūmān nāma vānaraḥ.

Hanumān berkata: “Wahai penunduk musuh, wahai putera Pāṇḍu! Oleh kerana hatimu ingin mengetahui siapakah aku, dengarlah dengan terperinci agar keinginan itu reda. Wahai Bhīma bermata kelopak teratai! Aku dilahirkan di wilayah Kesarin, diperanakkan oleh Dewa Vāyu—nafas kehidupan seluruh jagat. Namaku Hanumān, yang terunggul antara para vānara.”

अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
केसरिणःof Kesarin
केसरिणः:
Sambandha
TypeNoun
Rootकेसरिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
क्षेत्रेin the region/field
क्षेत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षेत्र
FormNeuter, Locative, Singular
वायुनाby Vayu (Wind-god)
वायुना:
Karana
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Instrumental, Singular
जगदायुषाwho is the life of the world
जगदायुषा:
Karana
TypeAdjective
Rootजगदायुस्
FormMasculine, Instrumental, Singular
जातःborn
जातः:
Karta
TypeVerb
Rootजात
FormPast (perfective sense), —, Singular, Passive/Participial, Masculine, Nominative
कमलपत्राक्षO lotus-leaf-eyed one
कमलपत्राक्ष:
Sambodhana
TypeAdjective
Rootकमलपत्राक्ष
FormMasculine, Vocative, Singular
हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
Karta
TypeNoun
Rootहनुमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name / named
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
वानरःa monkey (one of the Vanaras)
वानरः:
Karta
TypeNoun
Rootवानर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

H
Hanuman
B
Bhima
P
Pandu
K
Kesari
V
Vayu

Educational Q&A

True strength is grounded in self-knowledge and rightful lineage: Hanuman calms Bhima’s curiosity by stating his identity plainly, linking his power to Vayu (the universal life-breath) and to disciplined purpose rather than mere pride.

During Bhima’s encounter with Hanuman in the forest, Hanuman begins his formal self-introduction, explaining his birth from Vayu in Kesarin’s domain and declaring his name, thereby preparing Bhima for further instruction and guidance.