Śibi’s Weighing of Dharma
The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः
अत्र वै पुत्रशोकेन वसिष्ठो भगवानृषि: । बद्ध्वा55त्मानं निपतितो विपाश: पुनरुत्थित:,यह विष्णुपद नामवाला उत्तम तीर्थ दिखायी देता है तथा यह परम पावन और मनोरम विपाशा (व्यास) नदी है। यहीं भगवान् वसिष्ठ मुनि पुत्रशोकसे पीड़ित हो अपने शरीरको पाशोंसे बाँधकर कूद पड़े थे, परंतु पुनः विपाश (पाशमुक्त) होकर जलसे बाहर निकल आये
atra vai putraśokena vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ | baddhvā ātmānaṃ nipatito vipāśaḥ punar utthitaḥ ||
Di sinilah resi mulia Vasiṣṭha, dihimpit dukacita atas puteranya, mengikat dirinya dengan jerat lalu menjatuhkan diri ke sungai. Namun sungai itu menjadi ‘Vipāśā’ baginya—bebas daripada ikatan—dan ia bangkit semula, muncul dari air.
लोगश उवाच
The verse highlights that intense grief can overwhelm even a great sage, yet the higher ethical ideal is to rise again—returning to composure and restraint rather than yielding to self-destruction.
The sage Vasiṣṭha, stricken by sorrow for his son, binds himself with nooses and plunges into the river, but he comes up again—linking the river’s name Vipāśā with the idea of becoming ‘free from bonds.’