Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Śibi’s Weighing of Dharma

The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः

यत्रोत्तराणां सर्वेषामृषीणां नाहुषस्य च । अम्नेश्लैवात्र संवाद: काश्यपस्य च भारत,एष वातिकषण्डो वै प्रख्यात: सत्यविक्रम: । नात्यवर्तत यदद्धारं विदेहादुत्तरं च यः: युधिष्ठिर! परशुरामजी सर्वत्र विख्यात हैं। वे सत्यपराक्रमी हैं। उनके इस आश्रमका द्वार विदेह देशसे उत्तर है। यह बवंडर (वायुका तूफान) भी उनके इस द्वारका कभी उल्लंघन नहीं कर सकता है (फिर औरोंकी तो बात ही क्या है)

yatrottarāṇāṁ sarveṣām ṛṣīṇāṁ nāhuṣasya ca | amneślaivātra saṁvādaḥ kāśyapasya ca bhārata | eṣa vātikaṣaṇḍo vai prakhyātaḥ satyavikramaḥ | nātyavartata yad-dhvāraṁ videhād uttaraṁ ca yaḥ ||

Lomaśa berkata: “Wahai Bhārata, inilah kawasan pertapaan yang masyhur, tempat para resi dari utara bersemayam, dan di sinilah tradisi serta wacana Kāśyapa dan Nāhuṣa dipelihara. Pusaran angin ini terkenal dengan kekuatannya yang tidak pernah gagal; namun ia pun tidak mampu melangkaui pintu gerbang āśrama Paraśurāma, yang terletak di utara Videha. Jika badai sedemikian pun tidak dapat menyeberangi ambang itu, bagaimana pula makhluk biasa mampu melakukannya?”

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
उत्तराणाम्of the northern (regions/quarters)
उत्तराणाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउत्तर
Formneuter, genitive, plural
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
TypeAdjective
Rootसर्व
Formmasculine/neuter, genitive, plural
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
TypeNoun
Rootऋषि
Formmasculine, genitive, plural
नाहुषस्यof Nahusha
नाहुषस्य:
TypeNoun
Rootनाहुष
Formmasculine, genitive, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आम्नेषुin the sacred traditions/recensions
आम्नेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआम्न
Formmasculine, locative, plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
संवादःdialogue/account
संवादः:
Karta
TypeNoun
Rootसंवाद
Formmasculine, nominative, singular
काश्यपस्यof Kāśyapa
काश्यपस्य:
TypeNoun
Rootकाश्यप
Formmasculine, genitive, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
Formmasculine, vocative, singular
एषःthis
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
Formmasculine, nominative, singular
वातिकषण्डःwhirlwind-mass (a tornado/violent wind-storm)
वातिकषण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootवातिकषण्ड
Formmasculine, nominative, singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रख्यातःwell-known
प्रख्यातः:
TypeAdjective
Rootप्रख्यात
Formmasculine, nominative, singular
सत्यविक्रमःwhose prowess is true/steadfast; truly valorous
सत्यविक्रमः:
TypeAdjective
Rootसत्यविक्रम
Formmasculine, nominative, singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अत्यवर्ततcrossed over/overstepped
अत्यवर्तत:
TypeVerb
Rootअति√वृत्
Formimperfect (laṅ), 3, singular, parasmaipada
यत्which/that (boundary/limit)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
Formneuter, accusative, singular
द्वारम्gate/door
द्वारम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वार
Formneuter, accusative, singular
विदेहात्from Videha
विदेहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविदेह
Formmasculine, ablative, singular
उत्तरम्northward/to the north
उत्तरम्:
TypeAdjective
Rootउत्तर
Formneuter, accusative, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यःwho/which
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formmasculine, nominative, singular

लोगश उवाच

L
Lomaśa
Y
Yudhiṣṭhira
P
Paraśurāma
K
Kāśyapa
N
Nāhuṣa
V
Videha
N
Northern sages (uttarāḥ ṛṣayaḥ)
W
Whirlwind / wind-storm (vātikaṣaṇḍa)

Educational Q&A

The verse underscores the sanctity and protective power of a great ascetic’s dwelling: the moral-spiritual force (tapas) associated with Paraśurāma’s āśrama establishes a boundary that even a violent natural force cannot transgress, implying that dharmic power can restrain raw physical power.

While guiding Yudhiṣṭhira through sacred regions, Lomaśa points out a renowned area of northern sages and recalls authoritative traditions linked with Kāśyapa and Nāhuṣa. He then highlights Paraśurāma’s āśrama, noting that its gateway—north of Videha—cannot be crossed even by a fierce whirlwind.