Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Kirmīra-rākṣasa-saṃgamaḥ (Encounter and Slaying of Kirmīra) | किर्मीरेण सह भीमसेनसमागमः

स त्वं नारायणो भूत्वा हरिरासी: परंतप । ब्रह्मा सोमश्च सूर्यक्ष धर्मों धाता यमोडनल:,परंतप! पुरुषोत्तम! आप ही पहले नारायण होकर फिर हरिरूपमें प्रकट हुए। ब्रह्मा, सोम, सूर्य, धर्म, धाता, यम, अनल, वायु, कुबेर, रुद्र, काल, आकाश, पृथ्वी, दिशाएँ, चराचरगुरु तथा सृष्टिकर्ता एवं अजन्मा आप ही हैं

sa tvaṁ nārāyaṇo bhūtvā harir āsīḥ parantapa | brahmā somaś ca sūryaś ca dharmo dhātā yamo 'nalaḥ | vāyuḥ kuberaḥ rudraś ca kāla ākāśa pṛthivī diśaḥ | carācaraguruḥ sraṣṭā cājanyo 'si puruṣottama ||

Arjuna berkata: “Wahai penakluk musuh, Engkaulah Yang Tertinggi—mula-mula sebagai Nārāyaṇa, lalu menampakkan diri sebagai Hari. Engkau Brahmā, Soma dan Sūrya; Engkau Dharma, Dhātṛ, Yama dan Agni. Engkau Vāyu, Kubera dan Rudra; Engkau Waktu itu sendiri, juga Ruang, Bumi dan segala Arah. Engkau guru bagi segala yang bergerak dan tidak bergerak, pencipta dunia, dan Yang Tidak Dilahirkan—wahai Puruṣottama.”

सःhe/that (you as that one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootभू
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीःyou were
आसीः:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), 2, Singular, Parasmaipada
परंतपO scorcher of foes
परंतप:
TypeNoun
Rootपरंतप
FormMasculine, Vocative, Singular
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (ब्रह्मा-)
FormMasculine, Nominative, Singular
सोमःSoma (Moon)
सोमः:
Karta
TypeNoun
Rootसोम
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सूर्यःSun
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
धाताDhātā (the sustainer/creator)
धाता:
Karta
TypeNoun
Rootधातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular
अनलःAnala (Fire)
अनलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनल
FormMasculine, Nominative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
N
Nārāyaṇa
H
Hari (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
B
Brahmā
S
Soma
S
Sūrya
D
Dharma
D
Dhātṛ (Dhātā)
Y
Yama
A
Agni (Anala)
V
Vāyu
K
Kubera
R
Rudra
K
Kāla (Time)
Ā
Ākāśa (Space/Ether)
P
Pṛthivī (Earth)
D
Diśaḥ (Directions)

Educational Q&A

The verse teaches a unifying vision of the divine: the Supreme (Puruṣottama) is not merely one god among others but the inner reality and source of all cosmic functions—creation, order, justice, time, elements, and directions. Ethically, it implies that dharma and cosmic governance are grounded in a single supreme principle, inviting reverence and alignment of one’s conduct with that order.

Arjuna addresses the divine figure before him with a stuti (hymn of praise), identifying him as Nārāyaṇa/Hari and equating him with major deities and cosmic principles. The speech elevates the moment from personal dialogue to cosmic recognition, portraying the addressee as the creator, teacher of all beings, and the unborn foundation of the universe.