Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Udyoga Parva, Adhyāya 73 — Kr̥ṣṇa’s Appraisal of Bhīma’s Altered Temper and Reaffirmation of Martial Resolve

शमश्न नन्दिवेगानामित्येते कुलपांसना: । युगान्ते कृष्ण सम्भूता: कुले कुपुरुषाधमा:,जैसे धर्मके विप्लवका समय उपस्थित होनेपर तेजसे प्रज्वलित होनेवाले समृद्धिशाली असुरोंमें भयंकर कलह उत्पन्न हुआ था, उसी प्रकार हैहयवंशमें मुदावर्त, नीपकुलमें जनमेजय, तालजंघोंके वंशमें बहुल, कृमिकुलमें उद्ण्ड वसु, सुवीरोंके वंशमें अजबिंदु, सुराष्ट्रकुलमें रुषद्धिक, बलीहवंशमें अर्कज, चीनोंके कुलमें धौतमूलक, विदेहवंशमें हयग्रीव, महौजा नामक क्षत्रियोंके कुलमें वरयु, सुन्दरवंशी क्षत्रियोंमें बाहु, दीप्ताक्षकुलमें पुरूरवा, चेदि और मत्स्यदेशमें सहज, प्रवीरवंशमें वृषध्वज, चन्द्रवत्सकुलमें धारण, मुकुटवंशमें विगाहन तथा नन्दिवेगकुलमें शम--ये सभी कुलांगार एवं नराधम क्षत्रिय युगान्तकाल आनेपर ऊपर बताये अनुसार भिन्न-भिन्न कुलोंमें प्रकट हुए थे

śamaśna nandivegānām ity ete kulapāṃsanāḥ | yugānte kṛṣṇa-sambhūtāḥ kule kupuruṣādhamāḥ ||

Bhīma berkata: “Śamaśna daripada keturunan Nandivega dan orang-orang sepertinya—mereka inilah ‘jelaga’ dan aib bagi kaum mereka. Pada penghujung suatu zaman, ketika tertib runtuh dan dharma tergoncang, lelaki-lelaki hina seperti ini lahir dalam pelbagai wangsa raja, seolah-olah terbit dari kegelapan sendiri, membawa kebinasaan dan pertelingkahan sesama darah. Sebagaimana pada saat dharma bergejolak dahulu pernah timbul perpecahan dahsyat di kalangan Asura yang perkasa dan menyala-nyala, demikian juga pada yugānta, Kṣatriya yang rendah ini muncul dalam dinasti-dinasti berlainan, menjadi punca kemerosotan dan sengketa.”

शमःShama (proper name)
शमः:
Karta
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
नन्दिवेगानाम्of the Nandivegas (clan/lineage)
नन्दिवेगानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनन्दिवेग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
कुलपांसनाःdefilers of their families (family-stainers)
कुलपांसनाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुलपांसन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
युगान्तेat the end of the age (at the yuga-end)
युगान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुगान्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
कृष्णसम्भूताःarisen in dark times / of dark origin (lit. 'Kṛṣṇa-born')
कृष्णसम्भूताः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृष्णसम्भूत (प्रातिपदिक; सम्भू √भू क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
कुलेin the family/lineage
कुले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
कुपुरुषाधमाःworst of wicked men (base persons)
कुपुरुषाधमाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुपुरुषाधम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

भीम उवाच

B
Bhīma
Ś
Śamaśna
N
Nandivega (clan/lineage)
A
Asuras
H
Haihayas (Haihayavaṃśa)
N
Nīpa-kula
T
Tālajaṅgha-vaṃśa
K
Kṛmi-kula
S
Suvīra-vaṃśa
S
Surāṣṭra-kula
B
Balīha-vaṃśa
C
Cīna-kula
V
Videha-vaṃśa
C
Cedi
M
Matsya
P
Pravīra-vaṃśa
C
Candravatsa-kula
M
Mukuṭa-vaṃśa
M
Mudāvarta
J
Janamejaya
B
Bahula
U
Uddaṇḍa Vasu
A
Ajabindu
R
Ruṣaddhika
A
Arkaja
D
Dhautamūlaka
H
Hayagrīva
V
Varayu
B
Bāhu
P
Purūravas
S
Sahaja
V
Vṛṣadhvaja
D
Dhāraṇa
V
Vigāhana

Educational Q&A

When dharma collapses, destructive and unethical leaders arise even within respected dynasties; lineage alone does not guarantee virtue, and society must recognize and resist ‘kulapāṃsanāḥ’—those who disgrace their clans by ignoble conduct.

Bhīma is denouncing certain Kṣatriyas by portraying them as end-of-age manifestations of moral darkness, comparing their emergence and the resulting turmoil to a legendary outbreak of violent discord among powerful Asuras during a crisis of dharma.