Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition

मनुष्यलोकक्षयकृत्‌ सुघोरो नो चेदनुप्राप्त इहान्तकः स्यात्‌ | शस्त्राणि यन्त्र कवचान्‌ रथांश्व नागान्‌ हयांश्व प्रतिपादयित्वा,यदि मनुष्यलोकका संहार करनेवाली अत्यन्त भयंकर मृत्यु इनको नहीं प्राप्त हुई होती, तो ऐसी बातें देखनेमें नहीं आतीं। अतः नरेन्द्र! आपके समस्त योद्धा युद्धके लिये दृढ़ निश्चय करके भाँति-भाँतिके शस्त्र, यन्त्र, कवच, रथ, हाथी और घोड़ोंको सुसज्जित कर लें तथा उन हाथियों, घोड़ों एवं रथोंपर सवार हो युद्ध करनेके निमित्त सदा तैयार रहें। इसके सिवा आपको युद्धोपयोगी जिन समस्त वस्तुओंका संग्रह करना है उन सबका भी आप संग्रह कर लीजिये

yudhiṣṭhira uvāca | manuṣyalokakṣayakṛt sughoro no ced anuprāpta ihāntakaḥ syāt | śastrāṇi yantra-kavacān rathāśva-nāgān hayāṃś ca pratipādayitvā |

Jika Maut yang amat menggerunkan—yang membawa kebinasaan kepada dunia manusia—tidak sudah mendekati tempat ini, nescaya persiapan seperti ini tidak akan kelihatan. Maka, wahai raja, biarlah semua pahlawanmu, dengan tekad yang teguh untuk berperang, melengkapkan senjata yang pelbagai, alat-alat perang, zirah, kereta kuda, gajah dan kuda; biarlah mereka menaiki gajah, kuda dan kereta, serta sentiasa bersiap sedia untuk bertempur. Selain itu, himpunkanlah sepenuhnya segala bekalan lain yang diperlukan bagi menjalankan perang.

मनुष्यलोकक्षयकृत्the maker of the destruction of the human world
मनुष्यलोकक्षयकृत्:
Karta
TypeAdjective
Rootमनुष्य-लोक-क्षय-कृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
सुघोरःvery terrible
सुघोरः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुघोर
FormMasculine, Nominative, Singular
नःof us / our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Plural
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
अनुप्राप्तःhaving arrived / having befallen
अनुप्राप्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअनु-प्राप्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past participle (kta)
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
अन्तकःDeath (the ender)
अन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be / might be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3, Singular, Parasmaipada
शस्त्राणिweapons
शस्त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootशस्त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
यन्त्रmachines/engines (war-devices)
यन्त्र:
Karma
TypeNoun
Rootयन्त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
कवचान्armours
कवचान्:
Karma
TypeNoun
Rootकवच
FormMasculine, Accusative, Plural
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
नागान्elephants
नागान्:
Karma
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Accusative, Plural
हयान्horses
हयान्:
Karma
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रतिपादयित्वाhaving prepared/arranged; having made ready
प्रतिपादयित्वा:
TypeVerb
Rootप्रति-√पद् (प्रति-पादयति)
FormAbsolutive (क्त्वा), Causative

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
A
Antaka (Death)
W
weapons (śastrāṇi)
W
war-engines/devices (yantrāṇi)
A
armor (kavacāni)
C
chariots (rathāḥ)
H
horses (aśvāḥ/hayāḥ)
E
elephants (nāgāḥ)

Educational Q&A

The verse frames war-preparation as a sober recognition of mortality and political necessity: when ‘Death’ is near, a ruler must ensure disciplined readiness and adequate resources, while implying the grave ethical weight of conflict.

Yudhiṣṭhira addresses a king (narēndra) and urges comprehensive military mobilization—arming troops, preparing war-machines, armor, chariots, elephants, and horses, and collecting all needed supplies—because the situation has reached a point where destructive conflict appears unavoidable.