Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

धृतराष्ट्रस्य संजयप्रश्नः

Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry to Saṃjaya on Strategic Comparisons

ये चाप्यन्ये पार्थिवास्तत्र योद्धू समागता: कौरवाणां प्रियार्थम्‌ । मुमूर्षव: पाण्डवाग्नौ प्रदीप्ते समानीता धार्तराष्ट्रेण होतुम्‌,“संजय! तुम शान्तनुनन्दन पितामह भीष्म, राजा धुृतराष्ट्र, आचार्य द्रोण, कृपाचार्य, कर्ण, महाराज बाह्नलीक, अश्वत्थामा, सोमदत्त, सुबलपुत्र शकुनि, दुःशासन, शल, पुरुमित्र, विविंशति, विकर्ण, चित्रसेन, राजा जयत्सेन, अवन्तीके राजकुमार विन्द और अनुविन्‍न्द, कौरवयोद्धा दुर्मुख, सिंधुराज जयद्रथ, दुःसह, भूरिश्रवा, राजा भगदत्त, भूपाल जलसन्ध तथा अन्य जो-जो नरेश कौरवोंका प्रिय करनेके लिये युद्धके उद्देश्यसे वहाँ एकत्र हुए हैं, जिनकी मृत्यु बहुत ही निकट है, जिन्हें दुर्योधनने पाण्डवरूपी प्रज्वलित अग्निमें होमनेके लिये बुलाया है, उन सबसे मिलकर मेरी ओरसे यथायोग्य प्रणाम आदि कहकर उनका कुशल-मंगल पूछना। संजय! तत्पश्चात्‌ उन राजाओंके समुदायमें ही पापात्माओंमें प्रधान, असहिष्णु, दुर्बुद्धि, पापाचारी और अत्यन्त लोभी राजकुमार दुर्योधन और उसके मन्त्रियोंकोी मेरी कही हुई ये सारी बातें सुनाना'

ye cāpyanye pārthivās tatra yoddhuṃ samāgatāḥ kauravāṇāṃ priyārtham | mumūrṣavaḥ pāṇḍavāgnau pradīpte samānītā dhārtarāṣṭreṇa hotum ||

Sañjaya berkata: “Dan raja-raja yang lain juga, yang berhimpun di sana untuk berperang demi menyenangkan hati kaum Kaurava—orang-orang yang sudah hampir kepada maut—telah dibawa oleh putera Dhṛtarāṣṭra seolah-olah untuk dipersembahkan ke dalam api yang menyala-nyala, yakni para Pāṇḍava.” Baris ini menggambarkan perang yang bakal tiba bukan sebagai permainan kepahlawanan, melainkan sebagai korban suci yang muram dan sarat pertimbangan dharma: cita-cita tamak dan kesetiaan puak mendorong para raja menuju kebinasaan diri.

येwho (those who)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अन्येother
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
पार्थिवाःkings
पार्थिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
TypeVerb
Rootयुध्
FormInfinitive (tumun), Parasmaipada (usage-neutral)
समागताःassembled/come together
समागताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + आ + गम्
FormPast active participle (kta), Masculine, Nominative, Plural
कौरवाणाम्of the Kauravas
कौरवाणाम्:
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रियार्थम्for the sake of what is dear (to them)
प्रियार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रिय + अर्थ
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
मुमूर्षवःwishing to die / about to die
मुमूर्षवः:
Karta
TypeAdjective
Rootमु + मुर् (desiderative base of √मृ)
FormDesiderative participle (san-anta, -षु), Masculine, Nominative, Plural
पाण्डवाग्नौin the Pandava-fire
पाण्डवाग्नौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव + अग्नि
FormMasculine, Locative, Singular
प्रदीप्तेwhen/where (it is) blazing
प्रदीप्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्र + दीप्
FormPast passive participle (kta), Masculine, Locative, Singular
समानीताःbrought/led together
समानीताः:
Karma
TypeVerb
Rootसम् + आ + नी
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Plural
धार्तराष्ट्रेणby the son of Dhritarashtra (Duryodhana)
धार्तराष्ट्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
होतुम्to offer (as an oblation)
होतुम्:
TypeVerb
Rootहु
FormInfinitive (tumun), Parasmaipada (usage-neutral)

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kauravas
P
Pāṇḍavas
D
Dhārtarāṣṭra (Duryodhana, son of Dhṛtarāṣṭra)
P
pāṇḍava-agni (metaphorical ‘fire’)

Educational Q&A

The verse warns that unethical political loyalty and the desire to please a faction can become a path to ruin. By casting the Pāṇḍavas as a ‘blazing fire’ and the allied kings as ‘oblations,’ it highlights how adharma-driven leadership (Duryodhana’s) turns war into a destructive sacrifice where many are consumed.

Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra that many other kings have gathered to fight on the Kaurava side. He portrays them as already doomed, summoned by Duryodhana to be ‘offered’ into the powerful, blazing force of the Pāṇḍavas in the impending Kurukṣetra war.