Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था

उत्तमौजाश्व पाज्चाल्यो युधामन्युश्न दुर्जय: । शिखण्डी क्षत्रदेवश्ष तथा वैराटिरुत्तर:,संजय! युधिष्छिर जिनके नेता हैं, भगवान्‌ मधुसूदन जिनके रक्षक हैं, पाण्डुपुत्र वीरवर अर्जुन और भीमसेन जिनके प्रमुख योद्धा हैं, नकुल, सहदेव, पृषद्वंशी धृष्टद्युम्न, सात्यकि, ट्रपद, धृष्टकेतु, सुकेतु, पांचालदेशीय उत्तमौजा, दुर्जय युधामन्यु, शिखण्डी, क्षत्रदेव, विराटकुमार उत्तर, काशि, चेदि तथा मत्स्यदेशके सैनिक, सूंजयवंशी क्षत्रिय, विराटकुमार बश्रु तथा पांचालदेशीय प्रभद्रकगण जिनके पक्षमें युद्धके लिये उद्यत हैं, जिनकी इच्छाके बिना देवराज इन्द्र भी इस पृथ्वीका अपहरण नहीं कर सकते, जो वीर तथा रणधीर हैं, जो पर्वतोंको भी विदीर्ण कर सकते हैं, जिनका प्रताप देवताओंके समान है तथा जो समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न हैं, उन्हीं पाण्डवोंके साथ मेरा दुष्ट पुत्र दुर्योधन मेरे चीखते-चिल्लाते हुए भी युद्ध करना चाहता है

uttamaujāś ca pāñcālyo yudhāmanyuś ca durjayaḥ | śikhaṇḍī kṣatradevaś ca tathā vairāṭir uttaraḥ, sañjaya |

Dhṛtarāṣṭra bertitah: “Dan ada Uttamaujā dari Pāñcāla, Yudhāmanyu yang tidak dapat ditaklukkan, Śikhaṇḍī, Kṣatradeva, serta Uttara, putera raja Virāṭa—wahai Sañjaya.” Dalam senarai sekutu ini, Dhṛtarāṣṭra dipaksa berdepan dengan beratnya sokongan Pāṇḍava dari segi moral dan strategi: suatu gabungan pahlawan termasyhur yang berpihak kepada apa yang digambarkan sebagai sebab yang benar, lalu menajamkan lagi ketegangan etika apabila memilih perang meskipun amaran sudah nyata.

उत्तमौजाःUttamaujā (a warrior)
उत्तमौजाः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तमौजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पाञ्चाल्यःthe Pāñcāla (warrior)
पाञ्चाल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
युधामन्युःYudhāmanyu
युधामन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधामन्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दुर्जयःhard to conquer; invincible
दुर्जयः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्जय
FormMasculine, Nominative, Singular
शिखण्डीŚikhaṇḍī
शिखण्डी:
Karta
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षत्रदेवःKṣatradeva (lit. 'kṣatriya-lord')
क्षत्रदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्रदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
वैराटिःthe son of Virāṭa (Vairāṭi)
वैराटिः:
Karta
TypeNoun
Rootवैराटि
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्तरःUttara
उत्तरः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तर
FormMasculine, Nominative, Singular
संजयO Sañjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sañjaya
U
Uttamaujā
P
Pāñcāla
Y
Yudhāmanyu
Ś
Śikhaṇḍī
K
Kṣatradeva
U
Uttara (prince of Virāṭa)
V
Virāṭa (kingdom/line)

Educational Q&A

The verse reinforces the ethical pressure of recognizing strength aligned with a righteous coalition: when many eminent kṣatriyas stand together, it signals not only military power but also a moral consensus that makes obstinate pursuit of war (despite counsel) ethically blameworthy.

Dhṛtarāṣṭra, speaking to Sañjaya, continues enumerating prominent warriors supporting the Pāṇḍavas. This list functions as a strategic assessment and a dramatic reminder that Duryodhana’s course leads toward a war against formidable, widely supported opponents.