Previous Verse

Shloka 32

Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya

Peace Appeal and Five-Village Proposal

नरश्रेष्ठी इस समय रथके वेगसे हिलने-डुलनेके कारण मैं थक गया हूँ, यदि आज्ञा हो तो सोनेके लिये जाऊँ। प्रातःकाल जब सभी कौरव सभामें एकत्र होंगे, उस समय वे अजातशत्रु युधिष्ठिरके वचन सुनेंगे ।। धृतराष्ट उवाच अनुज्ञातो<स्यावसथं परेहि प्रपद्यस्व शयनं सूतपुत्र । प्रात: श्रोतार: कुरव: सभाया- मजातकशत्रोर्वचनं त्वयोक्तम्‌,धृतराष्ट्रने कहा--सूतपुत्र! मैं आज्ञा देता हूँ, तुम अपने घर जाओ और शयन करो। सबेरे सब कौरव सभामें एकत्र हो तुम्हारे मुखसे अजातशत्रु युधिष्ठिरके संदेशको सुनेंगे इति श्रीमहा भारते उद्योगपर्वणि सञ्जययानपर्वणि धृतराष्ट्रसंजयसंवादे द्वात्रिंशोड्थ्याय: इस प्रकार श्रीमह्ााभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत संजययानपर्वमें धृतराष्रसंजयसंवादविषयक बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

dhṛtarāṣṭra uvāca | anujñāto 'sy āvasathaṃ parehi prapadyasva śayanaṃ sūtaputra | prātaḥ śrotāraḥ kuravaḥ sabhāyām ajātaśatror vacanaṃ tvayoktam ||

“Wahai insan terbaik, pada saat ini aku telah letih kerana digoncang oleh laju kereta; jika diizinkan, aku hendak pergi tidur untuk berehat. Pada waktu pagi, apabila semua Kaurava berhimpun di balairung, mereka akan mendengar kata-kata Ajātaśatru Yudhiṣṭhira.” Dhṛtarāṣṭra berkata: “Wahai anak Sūta, engkau diizinkan—pergilah ke tempat penginapanmu dan beristirahatlah. Pada waktu fajar, ketika kaum Kuru berkumpul di balairung diraja, mereka akan mendengar dari mulutmu pesanan yang diucapkan oleh Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira).”

धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
अनुज्ञातःpermitted, granted leave
अनुज्ञातः:
TypeAdjective
Rootअनुज्ञा
FormMasculine, Nominative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2nd, Singular
आवसथम्to the dwelling, home
आवसथम्:
Karma
TypeNoun
Rootआवसथ
FormMasculine, Accusative, Singular
परेहिgo forth, depart
परेहि:
TypeVerb
Root
FormImperative, 2nd, Singular
प्रपद्यस्वresort to, betake yourself to
प्रपद्यस्व:
TypeVerb
Rootप्र + पद्
FormImperative, 2nd, Singular, Atmanepada
शयनम्sleep, bed, resting
शयनम्:
Karma
TypeNoun
Rootशयन
FormNeuter, Accusative, Singular
सूतपुत्रO son of a charioteer
सूतपुत्र:
TypeNoun
Rootसूतपुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रातःin the morning
प्रातः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रातः
श्रोतारःlisteners
श्रोतारः:
Karta
TypeNoun
Rootश्रोत्रि/श्रोतृ
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरवःthe Kurus
कुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
सभायाम्in the assembly
सभायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Locative, Singular
अजातशत्रोःof Ajatashatru (Yudhishthira)
अजातशत्रोः:
TypeNoun
Rootअजातशत्रु
FormMasculine, Genitive, Singular
वचनम्speech, message, words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन
FormNeuter, Accusative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Feminine/Neuter, Instrumental, Singular
उक्तम्spoken, said
उक्तम्:
TypeAdjective
Rootवच्
FormNeuter, Accusative, Singular

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira (Ajātaśatru)
K
Kurus/Kauravas
S
Sabhā (assembly hall)
Ā
Āvasatha (lodging)

Educational Q&A

Even at a tense political moment, royal conduct emphasizes order, propriety, and accountability: the messenger rests, then delivers the message publicly before the assembled Kurus, ensuring transparency and collective hearing.

Dhṛtarāṣṭra dismisses Sañjaya for the night, instructing him to go to his lodging and sleep. He plans that at dawn, in the Kuru assembly hall, the gathered Kurus will hear Yudhiṣṭhira’s message as delivered by Sañjaya.