Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

अध्याय 24 — संजयस्य शमोपदेशः

Sanjaya’s Counsel Toward Conciliation

सर्वक्षयो दृश्यते यत्र कृत्स्न: पापोदयो निरयो5भावसंस्थ: । कस्तत्‌ कुर्याज्जातु कर्म प्रजानन्‌ पराजयो यत्र समो जयश्नल,जिसमें सबका विनाश दिखायी देता है, जिससे पूर्णतः पापका उदय होता है, जो नरकका हेतु है, जिसके अन्तमें अभाव ही हाथ लगता है और जिसमें जय तथा पराजय दोनों समान हैं, उस युद्ध-जैसे कठोर कर्मके लिये कौन समझदार मनुष्य कभी उद्योग करेगा?

sarvakṣayo dṛśyate yatra kṛtsnaḥ pāpodayo nirayo ’bhāvasaṃsthaḥ | kas tat kuryāj jātu karma prajānann parājayo yatra samo jayaś ca ||

Di mana terlihat kebinasaan menyeluruh, di mana dosa bangkit sepenuhnya, di mana akibatnya ialah neraka, di mana akhirnya hanya kekosongan dan kehilangan—dan di mana kemenangan serta kekalahan sama sahaja—siapakah orang bijaksana, setelah mengetahui hal ini, akan sanggup memulakan perbuatan sekejam perang?

सर्वक्षयःtotal destruction
सर्वक्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्वक्षय
FormMasculine, Nominative, Singular
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
कृत्स्नःentire/complete
कृत्स्नः:
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormMasculine, Nominative, Singular
पापोदयःrise of sin
पापोदयः:
Karta
TypeNoun
Rootपापोदय
FormMasculine, Nominative, Singular
निरयःhell
निरयः:
TypeNoun
Rootनिरय
FormMasculine, Nominative, Singular
अभावसंस्थःending in non-existence/ruin
अभावसंस्थः:
TypeAdjective
Rootअभावसंस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कःwho?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्that (deed/act)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
FormOptative, Third, Singular, Parasmaipada
जातुever/at any time
जातु:
TypeIndeclinable
Rootजातु
कर्मact/deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रजानन्knowing/understanding
प्रजानन्:
TypeVerb
Rootप्र-ज्ञा
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
पराजयःdefeat
पराजयः:
Karta
TypeNoun
Rootपराजय
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
समःequal/same
समः:
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
जयःvictory
जयः:
Karta
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

संजय उवाच

S
Sañjaya

Educational Q&A

The verse argues from consequences: war brings universal destruction and the rise of sin, leads toward hellish results, and ends in emptiness; therefore a discerning person should not initiate such an action, especially when even victory is morally and existentially no better than defeat.

Sañjaya, speaking within the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, articulates a warning against undertaking war by emphasizing its inevitable devastation and ethical cost, framing it as an enterprise unworthy of a wise, informed agent.