Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Droṇa–Vidura–Gāndhārī Counsel in the Royal Assembly (धर्मार्थयुक्ता सभा-उपदेश-प्रकरणम्)

दारेष्वप्यतिसक्तश्न यक्ष्माणं समपद्यत | यदा त्वराजके राष्ट्र न ववर्ष सुरेश्वर: । तदाभ्यधावन्‌ मामेव प्रजा: क्षुद्धयपीडिता:,“वे अपनी पत्नियोंमें अधिक आसक्त होनेके कारण राजयक्ष्माके रोगसे पीड़ित हो मृत्युको प्राप्त हो गये। तब बिना राजाके राज्यमें देवराज इन्द्रने वर्षा बंद कर दी, उस दशामें सारी प्रजा क्षुधाके भयसे पीड़ित हो मेरे ही पास दौड़ी आयी”

dāreṣv apy atisaktaś ca yakṣmāṇaṃ samapadyata | yadā tv arājake rāṣṭre na vavarṣa sureśvaraḥ | tadābhyadhāvan mām eva prajāḥ kṣudhayāpīḍitāḥ |

Vāyu berkata: “Walaupun terikat oleh keterlaluan kasih pada isteri-isteri mereka, mereka ditimpa rājayakṣmā (batuk kering) dan, diseksa olehnya, menemui maut. Kemudian, ketika negeri tanpa raja, Indra, penghulu para dewa, menahan hujan. Dalam keadaan itu, seluruh rakyat—dihimpit kelaparan—berlari kepadaku seorang untuk berlindung.”

दारेषुin (their) wives
दारेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदार
FormMasculine, Locative, Plural
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अतिसक्ताःoverly attached
अतिसक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिसक्त
FormMasculine, Nominative, Plural
यक्ष्माणम्consumption/tuberculosis (yakṣmā)
यक्ष्माणम्:
Karma
TypeNoun
Rootयक्ष्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
समपद्यतthey fell into/contracted
समपद्यत:
TypeVerb
Rootसम् + पद्
FormImperfect, 3rd, Plural
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अराजकेin kingless (condition)
अराजके:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअराजक
FormNeuter, Locative, Singular
राष्ट्रेin the kingdom/state
राष्ट्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराष्ट्र
FormNeuter, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
ववर्षrained
ववर्ष:
TypeVerb
Rootवृष्
FormPerfect, 3rd, Singular
सुरेश्वरःlord of the gods (Indra)
सुरेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootसुरेश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
अभ्यधावन्ran up to/approached
अभ्यधावन्:
TypeVerb
Rootअभि + धाव्
FormImperfect, 3rd, Plural
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
एवonly/indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रजाःthe subjects/people
प्रजाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Plural
क्षुधयाby hunger
क्षुधया:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुध्
FormFeminine, Instrumental, Singular
पीडिताःafflicted/tormented
पीडिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootपीडित
FormMasculine, Nominative, Plural

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
I
Indra (Sureśvara)
P
prajāḥ (the subjects/people)
R
rāṣṭra (the kingdom)
R
rājayakṣmā (consumption/disease)