Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Mātali’s Proposal for Guṇakeśī and Sumukha’s Audience with Indra

करवीर: पीठरक: संवृत्तो वृत्त एव च । पिण्डारो बिल्वपत्रश्न मूषिकाद: शिरीषक:,वासुकि, तक्षक, कर्कोटक, धनंजय, कालिय, नहुष, कम्बल, अश्वतर, बाह्ाुकुण्ड, मणिनाग, आपूरण, खग, वामन, एलपत्र, कुकुर, कुकुण, आर्यक, नन्‍न्दक, कलश, पोतक, कैलासक, पिंजरक, ऐरावत, सुमनोमुख, दधिमुख, शंख, ननन्‍्द, उपनन्द, आप्त, कोटरक, शिखी, निष्ठूरिक, तित्तिरि, हस्तिभद्र, कुमुद, माल्यपिण्डक, पद्मनामक दो नाग, पुण्डरीक, पुष्प, मुद्गरपर्णक, करवीर, पीठरक, संवृत्त, वृत्त, पिण्डार, बिल्वपत्र, मूषिकाद, शिरीषक, दिलीप, शंखशीर्ष, ज्योतिष्क, अपराजित, कौरव्य, धृतराष्ट्र, कुहुर, कृशक, विरजा, धारण, सुबाहु, मुखर, जय, बधिर, अन्ध, विशुण्डि, विरस तथा सुरस--ये और दूसरे बहुत-से नाग कश्यपके वंशज हैं। मातले! यदि यहाँ कोई वर तुम्हें पसंद हो तो देखो

nārada uvāca |

karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛtto vṛtta eva ca |

piṇḍāro bilvapatraśn mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ |

vāsukiḥ takṣakaḥ karkoṭakaḥ dhanaṃjayaḥ kāliyo nahuṣaḥ kambalaḥ aśvataraḥ bāhukūṇḍaḥ maṇināgaḥ āpūraṇaḥ khagaḥ vāmanaḥ elapatraḥ kukuraḥ kukuṇaḥ āryakaḥ nandaḥ kalāśaḥ potakaḥ kailāsakaḥ piṃjarakaḥ airāvataḥ sumanomukhaḥ dadhimukhaḥ śaṅkhaḥ nandaḥ upanandaḥ āptaḥ koṭarakaḥ śikhī niṣṭhūrikaḥ tittiriḥ hastibhadraḥ kumudaḥ mālyapiṇḍakaḥ padmanāmakaḥ dvau nāgau puṇḍarīkaḥ puṣpaḥ mudgaraparṇakaḥ |

karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛttaḥ vṛttaḥ piṇḍāraḥ bilvapatraḥ mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ dilīpaḥ śaṅkhaśīrṣaḥ jyotiṣkaḥ aparājitaḥ kauravyaḥ dhṛtarāṣṭraḥ kuhuraḥ kṛśakaḥ virajā dhāraṇaḥ subāhuḥ mukharaḥ jayaḥ badhiraḥ andhaḥ viṣuṇḍiḥ virasaḥ tathā surasaḥ—ete cānye bahavo nāgāḥ kaśyapavaṃśajāḥ |

mātale! yadi iha kaścid varaḥ tubhyaṃ rocate tad paśya ||

Narada said: “Karavīra, Pīṭharaka, Saṃvṛtta, Vṛtta, Piṇḍāra, Bilvapatra (the bilva-leaf eater), Mūṣikāda (mouse-eater), Śirīṣaka; Vāsuki, Takṣaka, Karkoṭaka, Dhanaṃjaya, Kāliya, Nahuṣa, Kambala, Aśvatara, Bāhukūṇḍa, Maṇināga, Āpūraṇa, Khaga, Vāmana, Elapatra, Kukura, Kukuṇa, Āryaka, Nanda, Kalāśa, Potaka, Kailāsaka, Piṃjaraka, Airāvata, Sumanomukha, Dadhimukha, Śaṅkha, Nanda, Upananda, Āpta, Koṭaraka, Śikhī, Niṣṭhūrika, Tittiri, Hastibhadra, Kumuda, Mālyapiṇḍaka, the two serpents named Padma, Puṇḍarīka, Puṣpa, Mudgaraparṇaka; and again Karavīra, Pīṭharaka, Saṃvṛtta, Vṛtta, Piṇḍāra, Bilvapatra, Mūṣikāda, Śirīṣaka, Dilīpa, Śaṅkhaśīrṣa, Jyotiṣka, Aparājita, Kauravya, Dhṛtarāṣṭra, Kuhura, Kṛśaka, Virajā, Dhāraṇa, Subāhu, Mukhara, Jaya, Badhira, Andha, Viṣuṇḍi, Virasa, and Surasa—these and many other Nāgas are descendants of Kaśyapa. Mātali, if any boon or choice among them pleases you here, then look and decide.”

करवीरःKaravīra (name of a nāga)
करवीरः:
Karta
TypeNoun
Rootकरवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
पीठरकःPīṭharaka (name of a nāga)
पीठरकः:
Karta
TypeNoun
Rootपीठरक
FormMasculine, Nominative, Singular
संवृत्तःSaṃvṛtta (name; lit. 'turned/rolled up')
संवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंवृत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
वृत्तःVṛtta (name; lit. 'rounded/occurred')
वृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
पिण्डारःPiṇḍāra (name of a nāga)
पिण्डारः:
Karta
TypeNoun
Rootपिण्डार
FormMasculine, Nominative, Singular
बिल्वपत्रश्नःBilvapatraśna (name; lit. 'eater of bilva-leaves')
बिल्वपत्रश्नः:
Karta
TypeNoun
Rootबिल्वपत्रश्न
FormMasculine, Nominative, Singular
मूषिकादःMūṣikāda (name; lit. 'mouse-eater')
मूषिकादः:
Karta
TypeNoun
Rootमूषिकाद
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरीषकःŚirīṣaka (name of a nāga)
शिरीषकः:
Karta
TypeNoun
Rootशिरीषक
FormMasculine, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Narada
M
Mātali
K
Kaśyapa
N
Nāgas
K
Karavīra
P
Pīṭharaka
S
Saṃvṛtta
V
Vṛtta
P
Piṇḍāra
B
Bilvapatra/Bilvapatraśn
M
Mūṣikāda
Ś
Śirīṣaka
V
Vāsuki
T
Takṣaka
K
Karkoṭaka
D
Dhanaṃjaya (Nāga)
K
Kāliya
N
Nahuṣa (Nāga)
K
Kambala
A
Aśvatara
B
Bāhukūṇḍa
M
Maṇināga
Ā
Āpūraṇa
K
Khaga
V
Vāmana
E
Elapatra
K
Kukura
K
Kukuṇa
Ā
Āryaka
N
Nanda
U
Upananda
K
Kalāśa
P
Potaka
K
Kailāsaka
P
Piṃjaraka
A
Airāvata (Nāga)
S
Sumanomukha
D
Dadhimukha
Ś
Śaṅkha
Ā
Āpta
K
Koṭaraka
Ś
Śikhī
N
Niṣṭhūrika
T
Tittiri
H
Hastibhadra
K
Kumuda
M
Mālyapiṇḍaka
P
Padma (two Nāgas named Padma)
P
Puṇḍarīka
P
Puṣpa
M
Mudgaraparṇaka
D
Dilīpa (Nāga)
Ś
Śaṅkhaśīrṣa
J
Jyotiṣka
A
Aparājita
K
Kauravya
D
Dhṛtarāṣṭra (Nāga)
K
Kuhura
K
Kṛśaka
V
Virajā
D
Dhāraṇa
S
Subāhu
M
Mukhara
J
Jaya
B
Badhira
A
Andha
V
Viṣuṇḍi
V
Virasa
S
Surasa

Educational Q&A

The verse emphasizes lineage and rightful identification: beings are situated within inherited lines (here, Kaśyapa’s descendants), and choices (vara) should be made with clear knowledge of who and what is being chosen.

Narada enumerates many Nāgas—naming prominent serpent-kings and others—and tells Mātali to look among them and select whichever ‘choice/boon’ he prefers.