धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा—व्यासोपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Collapse and Vyāsa’s Counsel
मेरा तो ऐसा विश्वास है कि दीर्घ कालतक प्रयत्न करके भी कोई प्राणी दैवके विधानको रोक नहीं सकता ।। देवतानां हि यत् कार्य मया प्रत्यक्षत: श्रुतम् । तत् ते5हं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्य भवेत् तव,देवताओंका जो कार्य मैंने प्रत्यक्ष अपने कानोंसे सुना है, वह तुम्हें बता रहा हूँ, जिससे तुम्हारा मन स्थिर हो सके
vyāsa uvāca | mama tv evaṃ viśvāsaḥ—dīrgha-kālaṃ yatnam api kṛtvā na kaścid prāṇī daiva-vidhānaṃ roddhuṃ śaknoti || devatānāṃ hi yat kāryaṃ mayā pratyakṣataḥ śrutam | tat te ’haṃ sampravakṣyāmi yathā sthairyaṃ bhavet tava ||
Vyāsa berkata: “Inilah keyakinanku yang teguh: walaupun berusaha untuk waktu yang sangat lama, tiada satu pun makhluk hidup dapat menghalang apa yang telah ditetapkan oleh takdir. Sekarang akan aku ceritakan kepadamu apa yang aku sendiri dengar secara langsung tentang pekerjaan para dewa, agar hatimu menjadi teguh.”
व्यास उवाच
Human effort has limits: the divine ordinance (daiva-vidhāna) cannot ultimately be blocked. Recognizing this is offered as a means to regain steadiness and ethical composure amid grief.
Vyāsa addresses a grief-stricken listener in the aftermath of the war, preparing to recount a divine account he has heard firsthand about the gods’ role, with the aim of stabilizing the listener’s mind.