Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Adhyāya 17 — Gandhārī’s Vilāpa at Duryodhana’s Body (स्त्रीपर्व, अध्याय १७)

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा । मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी,“कमलपुष्पके भीतरी भागकी-सी मनोहर कान्तिवाली मेरी तपस्विनी पुत्रवधू जो प्रफुल्ल कमलके समान सुशोभित हो रही है, कभी अपने पुत्रका मुँह पोंछती है तो कभी अपने पतिका

puṇḍarīkanibhā bhāti puṇḍarīkāntaraprabhā | mukhaṁ vimṛjya putrasya bhartuś caiva tapasvinī |

Vaiśaṃpāyana berkata: Berseri seperti teratai putih, berkilau seperti cahaya di dalam teratai, wanita pertapa itu—yang sentiasa setia—terus mengusap wajah anaknya dan juga wajah suaminya. Di tengah dukacita, khidmat lembutnya menjadi citra etika tentang kewajipan keluarga yang teguh dan belas kasih, meskipun dalam kehancuran perang.

पुण्डरीकनिभाlotus-like
पुण्डरीकनिभा:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्डरीक-निभ
FormFeminine, Nominative, Singular
भातिshines
भाति:
TypeVerb
Rootभा
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
पुण्डरीकान्तरप्रभाhaving the radiance of the inside of a lotus
पुण्डरीकान्तरप्रभा:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्डरीक-अन्तर-प्रभा
FormFeminine, Nominative, Singular
मुखम्face/mouth
मुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Accusative, Singular
विमृज्यhaving wiped/after wiping
विमृज्य:
TypeVerb
Rootवि-मृज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active
पुत्रस्यof (her) son
पुत्रस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तपस्विनीthe ascetic woman
तपस्विनी:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्विनी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
T
tapasvinī (ascetic woman)
P
putra (son)
B
bhartṛ (husband)
P
puṇḍarīka (white lotus)

Educational Q&A

Even in overwhelming sorrow, dharma can appear as simple compassionate action: caring for one’s family with steadiness and tenderness. The lotus imagery elevates such service into a moral ideal—purity and inner light persisting amid suffering.

Vaiśaṃpāyana describes an ascetic, lotus-radiant woman who alternately wipes the face of her son and her husband—an intimate scene of caregiving set within the lamentation-filled aftermath of the Kurukṣetra war in the Strī Parva.