Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)

(अमाययैव वर्तेत न च सत्य॑ त्यजेद्‌ बुध: । दमं धर्म च शीलं च क्षत्रधर्म प्रजाहितम्‌ ।।) नापत्रपेत प्रश्नेषु नाविभाव्यां गिरं सृजेत्‌ । न त्वरेत न चासूयेत्‌ तथा संगृहा[ते पर:,विद्वान राजा छल-कपट छोड़कर ही बर्ताव करे। सत्यको कभी न छोड़े। इन्द्रिय-संयम, धर्माचरण, सुशीलता, क्षत्रियधर्म तथा प्रजाके हितका कभी परित्याग न करे। यदि कोई कुछ पूछे तो उसका उत्तर देनेमें संकोच न करे, बिना विचारे कोई बात मुँहसे न निकाले, किसी काममें जल्दबाजी न करे और किसीकी निन्दा न करे, ऐसा बर्ताव करनेसे शत्रु भी अपने वशमें हो जाता है

amāyayāiva varteta na ca satyaṃ tyajed budhaḥ | damaṃ dharmaṃ ca śīlaṃ ca kṣatradharmaṃ prajāhitam || nāpatrapet praśneṣu nāvibhāvyaṃ giraṃ sṛjet | na tvaret na cāsūyet tathā saṃgṛhṇāte paraḥ ||

Vāmadeva berkata: “Seorang raja yang bijaksana hendaklah berkelakuan tanpa tipu daya dan jangan sekali-kali meninggalkan kebenaran. Jangan ditinggalkan pengendalian diri, amalan dharma, budi pekerti, kewajipan kṣatriya, dan kebajikan rakyat. Apabila ditanya, jangan malu untuk menjawab; jangan melafazkan kata tanpa pertimbangan; jangan gopoh; dan jangan gemar mencari-cari cela. Dengan kelakuan demikian, musuh pun akhirnya tunduk di bawah pengaruhnya.”

अमाययाwith guilelessness, without deceit
अमायया:
Karana
TypeNoun
Rootअमाया
FormFeminine, Instrumental, Singular
एवindeed, only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वर्तेतshould behave, should conduct oneself
वर्तेत:
TypeVerb
Rootवृत्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Atmanepada
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Accusative, Singular
त्यजेत्should abandon, should give up
त्यजेत्:
TypeVerb
Rootत्यज्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
बुधःa wise man
बुधः:
Karta
TypeNoun
Rootबुध
FormMasculine, Nominative, Singular
दमम्self-control, restraint
दमम्:
Karma
TypeNoun
Rootदम
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मम्dharma, righteousness
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
शीलम्good conduct, character
शीलम्:
Karma
TypeNoun
Rootशील
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
क्षत्रधर्मम्the duty of a kshatriya
क्षत्रधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रजाहितम्the welfare of the subjects (people's good)
प्रजाहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रजाहित
FormNeuter, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अपत्रपेतshould feel ashamed / should hesitate
अपत्रपेत:
TypeVerb
Rootपत्रप्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Atmanepada
प्रश्नेषुin questions, when questioned
प्रश्नेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रश्न
FormMasculine, Locative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
अविभाव्यwithout considering, without reflecting
अविभाव्य:
TypeIndeclinable
Rootवि-भू
FormAbsolutive (Gerund), अव- (negating sense here), वि-
गिरम्speech, a word
गिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootगिर्
FormFeminine, Accusative, Singular
सृजेत्should utter, should let out
सृजेत्:
TypeVerb
Rootसृज्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
त्वरेतshould hurry, should act hastily
त्वरेत:
TypeVerb
Rootत्वर्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
असूयेतshould not envy / should not censure
असूयेत:
TypeVerb
Rootअसूय्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Atmanepada
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
संगृह्णातिwins over, brings under control
संगृह्णाति:
TypeVerb
Rootसम्-ग्रह्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
परःan enemy, the other (opponent)
परः:
Karta
TypeNoun
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Singular
विद्वान्a learned/wise person
विद्वान्:
Karta
TypeNoun
Rootविद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular

वामदेव उवाच

V
Vāmadeva