Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

उतथ्योपदेशः—राजधर्मः, दर्पनिग्रहः, प्रजारक्षणम्

Utathya’s Instruction: Royal Dharma, Restraint of Pride, Protection of Subjects

उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमृषय: स्वयम्‌ । असृजन्‌ सुमहद्‌ भूतमयं धर्मो भविष्यति,लोक और परलोक दोनोंको दृष्टिमें रखकर महर्षियोंने स्वयं ही राजा नामक एक महान्‌ शक्तिशाली मनुष्यकी सृष्टि की। उन्होंने सोचा था कि “यह साक्षात्‌ धर्मस्वरूप होगा”

ubhau lokāv abhiprekṣya rājānam ṛṣayaḥ svayam | asṛjan sumahad bhūtamayaṃ dharmo bhaviṣyati ||

Dengan memandang kedua-dua alam—kehidupan kini dan alam kemudian—para resi sendiri melahirkan raja, suatu makhluk perkasa yang berjasad manusia. Mereka menghendakinya sebagai Dharma yang menjelma: pemerintah yang mengarahkan kuasa menurut etika, memelihara tertib di sini dan menjamin kesejahteraan di sana.

उभौboth
उभौ:
Karma
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine, Accusative, Dual
लोकौworlds
लोकौ:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Dual
अभिप्रेक्ष्यhaving looked at / considering
अभिप्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootअभि-प्रेक्ष्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वयम्themselves
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
असृजन्created
असृजन्:
TypeVerb
Rootसृज्
FormImperfect (लङ्), Third, Plural, Parasmaipada
सुमहत्very great
सुमहत्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-महत्
FormNeuter, Accusative, Singular
भूतम्being / creature
भूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Accusative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma / righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
FormFuture (लृट्), Third, Singular, Parasmaipada

उतथ्य उवाच

U
Utathya
ṛṣayaḥ (the sages)
R
rājā (the king)