Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

अरण्यवृत्ति-वैराग्योपदेशः | Forest Discipline and the Program of Non-Attachment

अथवैको5हमेकाहमेकैकस्मिन्‌ वनस्पतौ । चरन्‌ भैक्ष्यं मुनिर्मुण्ड: क्षपयिष्ये कलेवरम्‌,अथवा मैं मूँड़ मुड़ाकर मननशील संन्यासी हो जाऊँगा और एक-एक दिन एक-एक वृक्षसे भिक्षा माँगकर अपने शरीरको सुखाता रहूँगा

athavaiko’ham ekāham ekaikasmin vanaspatau | caran bhaikṣyaṃ munir muṇḍaḥ kṣapayīṣye kalevaram ||

Atau, aku akan hidup bersendirian—sehari demi sehari di sisi sebatang pokok—mengembara sebagai pertapa berkepala dicukur, tenggelam dalam renungan, mengemis sedekah, dan dengan demikian melunturkan tubuh ini sedikit demi sedikit. Dalam tekad ini, Yudhiṣṭhira memperlihatkan peralihan daripada kehidupan raja kepada pelepasan, mencari penebusan dan damai batin melalui asketisme, bukan melalui kuasa.

अथवाor else
अथवा:
TypeIndeclinable
Rootअथवा
एकःalone, single
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
एकाहम्one day (a day-long period)
एकाहम्:
Karma
TypeNoun
Rootएकाह
FormMasculine, Accusative, Singular
एकैकस्मिन्in each (one by one)
एकैकस्मिन्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootएकैक
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
वनस्पतौon/in a tree
वनस्पतौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवनस्पति
FormMasculine, Locative, Singular
चरन्wandering, moving about
चरन्:
Karta
TypeVerb
Rootचर्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
भैक्ष्यम्alms, begging (food)
भैक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootभैक्ष्य
FormNeuter, Accusative, Singular
मुनिःsage, ascetic
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
मुण्डःshaven-headed
मुण्डः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षपयिष्येI will wear away / exhaust
क्षपयिष्ये:
TypeVerb
Rootक्षप् (क्षपयति)
FormSimple Future (लृट्), First, Singular, Parasmaipada
कलेवरम्body
कलेवरम्:
Karma
TypeNoun
Rootकलेवर
FormNeuter, Accusative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
M
muni (ascetic)
V
vanaspati (tree)
B
bhaikṣya (alms)
K
kalevara (body)

Educational Q&A

The verse highlights a dharmic response to moral anguish: when worldly authority feels tainted by violence and loss, one may seek purification through restraint, simplicity, and non-attachment—symbolized by mendicancy, solitude, and acceptance of bodily hardship.

Yudhiṣṭhira, burdened by the aftermath of war, voices an alternative to ruling: he considers becoming a wandering ascetic, living day by day under different trees, begging for food, and gradually exhausting the body through austere living.