Shloka 53

विशालान्‌ राजमार्गाश्न कारयीत नराधिप: । प्रपाश्न विपणांश्नैव यथोद्देशं समाविशेत्‌,प्रत्येक नरेशको बड़ी-बड़ी सड़कें बनवानी चाहिये और जहाँ जैसी आवश्यकता हो उसके अनुसार जलक्षेत्र और बाजारोंकी व्यवस्था करनी चाहिये

bhīṣma uvāca | viśālān rājamārgān kārayīta narādhipaḥ | prapāś ca vipanāś caiva yathoddeśaṃ samāviśet |

Bhishma berkata: “Wahai raja, hendaklah tuanku membina jalan raya diraja yang luas. Dan menurut keperluan setiap tempat, dirikan juga tempat persinggahan air untuk umum serta pasar-pasar, agar perjalanan, perdagangan, dan kesejahteraan harian rakyat terpelihara.”

विशालान्large, broad
विशालान्:
Karma
TypeAdjective
Rootविशाल
FormMasculine, Accusative, Plural
राजमार्गान्royal highways, main roads
राजमार्गान्:
Karma
TypeNoun
Rootराजमार्ग
FormMasculine, Accusative, Plural
कारयीतshould cause to be made / should have made
कारयीत:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada, true
नराधिपःthe king, ruler of men
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रपाःwater-sheds, drinking places
प्रपाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रपा
FormFeminine, Accusative, Plural
विपणान्markets, shops
विपणान्:
Karma
TypeNoun
Rootविपण
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
यथोद्देशम्according to the locality/region; as per the place
यथोद्देशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा + उद्देश
समाविशेत्should establish/arrange; should set up
समाविशेत्:
TypeVerb
Rootसम् + विश्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
King (narādhipaḥ)
R
Royal highways (rājamārga)
W
Water-stations (prapā)
M
Marketplaces (vipanā)

Educational Q&A

A king’s dharma includes practical public welfare: building wide main roads and ensuring essential civic amenities—water facilities and markets—tailored to local needs, so that society functions smoothly and justly.

In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the ruler on concrete administrative duties, emphasizing infrastructure and provisioning as part of ethical kingship.