Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)

सर्वोद्योगैराश्रमं धर्ममाहु: क्षात्रं श्रेष्ठ सर्वधर्मोपपन्नम्‌ । स्व॑ स्व॑ धर्म येन चरन्ति वर्णा- स्तांस्तान्‌ धमनन्यथार्थान्‌ वदन्ति,जनसाधारणके लिये व्यवहार आरम्भ होनेपर राजा प्रिय और अप्रियकी भावनाका प्रयत्नपूर्वक परित्याग करे। भिन्न-भिन्न उपायों, नियमों, पुरुषार्थों तथा सम्पूर्ण उद्योगोंके द्वारा चारों वर्णोकी स्थापना एवं रक्षा करनेके कारण क्षात्रधर्म एवं गृहस्थ-आश्रमको ही सबसे श्रेष्ठ तथा सम्पूर्ण धर्मोंसे सम्पन्न बताया गया है; क्योंकि सभी वर्णोके लोग उस क्षात्र- धर्मके सहयोगसे ही अपने-अपने धर्मका पालन करते हैं। क्षत्रियधर्मके न होनेसे उन सब धर्मोका प्रयोजन विपरीत होता है; ऐसा कहते हैं

sarvodyogair āśramaṃ dharmam āhuḥ kṣātraṃ śreṣṭhaṃ sarvadharmopapannam | svaṃ svaṃ dharmaṃ yena caranti varṇās tāṃs tān dharmān anyathārthān vadanti ||

Indra berkata: “Dengan segala bentuk usaha yang berterusan, orang mengisytiharkan bahawa kṣātra—kuasa raja yang dilaksanakan sebagai dharma—ialah yang terunggul, lengkap dengan segala keperluan kebenaran. Dengan sokongan kṣātra-dharma itulah pelbagai varṇa dapat mengamalkan tugas masing-masing. Maka mereka berkata: tanpa kṣātra-dharma, tugas-tugas itu kehilangan tujuan yang wajar dan berbalik menjadi bertentangan dengan maksud asalnya.”

सर्वall (everything)
सर्व:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
उद्योगैःby efforts/endeavours
उद्योगैः:
Karana
TypeNoun
Rootउद्योग
FormMasculine, Instrumental, Plural
आश्रमम्āśrama (stage of life; here: gṛhastha-āśrama)
आश्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मम्dharma
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
आहुःthey say
आहुः:
Karta
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural
क्षात्रम्kṣātra (kṣatriya-duty/royal duty)
क्षात्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootक्षात्र
FormNeuter, Nominative, Singular
श्रेष्ठम्best/supreme
श्रेष्ठम्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormNeuter, Nominative, Singular
सर्वधर्मोपपन्नम्endowed with all dharmas
सर्वधर्मोपपन्नम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व-धर्म-उपपन्न
FormNeuter, Nominative, Singular
स्वम्one's own
स्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine, Accusative, Singular
स्वम्one's own (respective)
स्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मम्duty/dharma
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
येनby which/through which
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चरन्तिthey practice/observe
चरन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, Third, Plural
वर्णाःthe social classes (varṇas)
वर्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
तान्those (respective)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
धर्मान्duties/dharmas
धर्मान्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Plural
अन्यथार्थान्having contrary purpose/meaning; perverted in aim
अन्यथार्थान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्यथा-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Plural
वदन्तिthey say/call
वदन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootवद्
FormPresent, Third, Plural

इन्द्र उवाच

I
Indra
K
kṣātra-dharma (royal/warrior duty)
V
varṇas (social orders)

Educational Q&A

The verse teaches that righteous kingship (kṣātra-dharma) is foundational for society: it enables each varṇa to perform its own duties safely and meaningfully; without it, other dharmas become ineffective or even counterproductive.

Indra is explaining a principle of rajadharma within the Śānti Parva discourse: he argues for the primacy of the kṣātra function—protection, enforcement of order, and governance—as the support-system that allows all other life-duties and social obligations to operate.