Next Verse

Shloka 1

धृतराष्ट्र-सेवा, राज्य-कार्य-विभागः

Service to Dhṛtarāṣṭra and Allocation of State Duties

अकाल एकचत्वारिशो< ध्याय: राजा युधिष्ठिरका धृतराष्ट्रके अधीन रहकर राज्यकी व्यवस्थाके लिये भाइयों तथा अन्य लोगोंको विभिन्न कार्योंपर नियुक्त करना वैशम्पायन उवाच प्रकृतीनां च तद्‌ वाक्‍्यं देशकालोपबंंहितम्‌ । श्र॒ुत्वा युधिष्ठिरो राजा चोत्तरं प्रत्यभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! मन्त्री, प्रजा आदिके उस देशकालोचित वचनको सुनकर राजा युधिष्ठिरने उसका उत्तर देते हुए कहा--

Vaiśampāyana uvāca: prakṛtīnāṃ ca tad vākyaṃ deśa-kālopabṛṃhitam | śrutvā yudhiṣṭhiro rājā cottaraṃ pratyabhāṣata ||

Vaiśampāyana berkata: Setelah mendengar nasihat para menteri dan unsur-unsur lain kerajaan—kata-kata yang disesuaikan dengan tempat dan waktu—Raja Yudhiṣṭhira pun menjawab. Babak ini menegaskan pemerintahan sebagai tanggungjawab dharmic: pemerintahan yang bijaksana bermula dengan mendengar nasihat yang tepat pada keadaan, sebelum berkata atau bertindak.

प्रकृतीनाम्of the ministers/constituents (of the state)
प्रकृतीनाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
देशकालोपबृंहितम्strengthened/qualified by place and time; appropriate to place and time
देशकालोपबृंहितम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootउपबृंहित (उप + बृंह्)
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
उत्तरम्reply/answer
उत्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रतिin return; towards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
अभाषतspoke; replied
अभाषत:
TypeVerb
Rootभाष्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada, अभि

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira