Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Prāyaścitta and Contextual Non-Culpability (प्रायश्चित्त-निमित्त-अदोषवाद)

एककालं तु भुञज्जीत चरन्‌ भैक्ष्यं स्वकर्मकृत्‌ कपालपाणि: खट्वाज़ी ब्रह्मचारी सदोत्थित:,यदि किसीने ब्रह्महत्या की हो तो वह भिक्षा मागकर एक समय भोजन करे, अपना सब काम स्वयं ही करे, हाथमें खप्पर और खाटका पाया लिये रहे, सदा ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करे, उद्यमशील बना रहे, किसीके दोष न देखे, जमीन पर सोये और लोकमें अपना पापकर्म प्रकट करता रहे। इस प्रकार बारह वर्षतक करनेसे ब्रह्महत्यारा पापमुक्त हो जाता है

ekakālaṃ tu bhuñjīta caran bhaikṣyaṃ svakarmakṛt | kapālapāṇiḥ khaṭvāṅgī brahmacārī sadotthitaḥ ||

Vyāsa menerangkan penebusan bagi dosa besar brahmahatyā (membunuh seorang brāhmaṇa): si pelaku hendaklah hidup dengan meminta sedekah, makan hanya sekali sehari, dan melakukan segala keperluan dengan tangannya sendiri. Dia harus membawa mangkuk tengkorak di tangan serta tongkat khaṭvāṅga, teguh memelihara ikrar brahmacarya (selibat), sentiasa rajin, aktif dan berdisiplin. Dengan hidup sederhana—tidur di tanah dan mengakui kesalahannya secara terbuka di hadapan masyarakat—dia menempuh laku tapa ini selama dua belas tahun; melalui penebusan yang berpanjangan itu, pembunuh brāhmaṇa dibebaskan daripada dosa.

एककालम्at one time (once a day)
एककालम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootएककाल
FormNeuter, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भुञ्जीतshould eat
भुञ्जीत:
TypeVerb
Rootभुज्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
चरन्going about / practicing
चरन्:
Karta
TypeVerb
Rootचर्
FormShatru (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
भैक्ष्यम्alms (begging)
भैक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootभैक्ष्य
FormNeuter, Accusative, Singular
स्वकर्मकृत्doing his own duties himself
स्वकर्मकृत्:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वकर्मकृत्
Formक्विप् (agent noun from √कृ), Masculine, Nominative, Singular
कपालपाणिःhaving a skull-bowl in hand
कपालपाणिः:
Karta
TypeAdjective
Rootकपालपाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
खट्वाङ्गीbearing a khatvāṅga staff
खट्वाङ्गी:
Karta
TypeAdjective
Rootखट्वाङ्गिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मचारीa celibate (brahmacārin)
ब्रह्मचारी:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सदोत्थितःalways active / ever vigilant
सदोत्थितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसदोत्थित
Formक्त (past passive participle from √स्था/√उत्था), Masculine, Nominative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
B
bhaikṣya (alms)
K
kapāla (skull-bowl)
K
khaṭvāṅga (staff/club)
B
brahmacarya (vow of celibacy)

Educational Q&A

Even the gravest moral transgression is addressed within dharma through prāyaścitta: sustained austerity, humility (living on alms), self-discipline (celibacy, vigilance), and public accountability are presented as a path to purification and moral restoration.

Vyāsa is prescribing a formal expiatory regimen for a brahmahatyā offender: the person adopts an ascetic mode of life—begging, eating once daily, carrying ascetic emblems like the skull-bowl and staff, maintaining brahmacarya—and continues this for a long period (twelve years) to become free from the sin.