Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry

Mahābhārata 12.347

नरनारायणावूचत॒ु: इमां हि धरणी पूर्व नष्टां सागरमेखलाम्‌ । गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमास्थित:,नर-नारायण बोले--मुने! यह समुद्रसे घिरी हुई पृथ्वी पहले एकार्णवके जलनमें डूबकर अदृश्य हो गयी थी। उस समय भगवान्‌ गोविन्दने वराहरूप धारण करके शीघ्रतापूर्वक इसका उद्धार किया था

naranārāyaṇāv ūcatuḥ: imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām | govinda ujjahārāśu varāhaṃ rūpam āsthitaḥ ||

Nara dan Nārāyaṇa berkata: “Wahai resi, bumi ini—yang dilingkari lautan—pada zaman dahulu telah lenyap, tenggelam dalam air bah kosmik yang tunggal. Pada ketika itu Govinda, mengambil rupa Varāha (Babi Hutan), dengan segera mengangkatnya dan memulihkannya.”

नरनारायणौNara and Narayana
नरनारायणौ:
Karta
TypeNoun
Rootनरनारायण
FormMasculine, Nominative, Dual
ऊचतुःsaid
ऊचतुः:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual, Parasmaipada
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
धरणीम्earth
धरणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootधरणी
FormFeminine, Accusative, Singular
पूर्वम्formerly, earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
नष्टाम्lost, disappeared
नष्टाम्:
TypeAdjective
Rootनष्ट
FormFeminine, Accusative, Singular
सागरमेखलाम्girdled by the ocean
सागरमेखलाम्:
TypeAdjective
Rootसागरमेखला
FormFeminine, Accusative, Singular
गोविन्दःGovinda (Vishnu/Krishna)
गोविन्दः:
Karta
TypeNoun
Rootगोविन्द
FormMasculine, Nominative, Singular
उज्जहारlifted up, rescued
उज्जहार:
TypeVerb
Rootहृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada, उद्
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
वाराहम्boar (as), boar-like
वाराहम्:
TypeAdjective
Rootवाराह
FormNeuter, Accusative, Singular
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Singular
आस्थितःhaving assumed, having taken (up)
आस्थितः:
TypeVerb
Rootआस्था
FormMasculine, Nominative, Singular, Parasmaipada, क्त (past participle), आ

नारद उवाच

N
Nara
N
Nārāyaṇa
G
Govinda (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
V
Varāha (boar form)
E
Earth (Dharaṇī/Pṛthivī)
O
Ocean (Sāgara)

Educational Q&A

The verse highlights the dharmic role of the Divine as protector and restorer: when the world-order is threatened (the earth ‘lost’ in the cosmic waters), Govinda assumes an appropriate form and acts swiftly to uphold stability and welfare. Ethically, it frames power as responsibility—true sovereignty protects and restores rather than abandons.

Nara and Nārāyaṇa recount an ancient event: the earth, encircled by the ocean, had disappeared beneath the primeval flood. Govinda then took the Varāha form and lifted the earth back up, rescuing and re-establishing it.