Previous Verse
Next Verse

Shloka 127

Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)

“जो सम्पूर्ण जगत्‌का उत्पादक, अविनाशी और अव्यक्त ईश्वर हैं, जिन्हें ज्ञानी पुरुष कूटस्थ, निर्दधन्द्र, कर्ता और अकर्ता मानते हैं, व्यक्त-भावको प्राप्त हुए उन्हीं परमेश्वरकी यह एक कल्याणमयी मूर्ति है ।।

arjuna uvāca | yo sampūrṇa-jagataḥ utpādakaḥ avināśī ca avyaktas īśvaraḥ, yaṃ jñāninaḥ puruṣāḥ kūṭasthaṃ nirdvandvaṃ kartāram akartāraṃ ca manyante, vyakta-bhāvaṃ prāptaḥ sa eva parameśvaraḥ eṣāṃ kalyāṇamayī ekā mūrtiḥ | naro nārāyaṇaś caiva jātau dharma-kulodvahau | tapasā mahatā yuktau deva-śreṣṭhau mahā-vratī ||

Arjuna berkata: “Dia, sumber seluruh jagat—tidak binasa, tidak termanifest, dan Tuhan—yang oleh orang bijaksana dipandang sebagai kūṭastha, melampaui segala dualiti, namun juga sebagai pelaku dan bukan-pelaku: Tuhan Tertinggi yang sama itu, setelah mengambil cara penzahiran, hadir di sini dalam satu rupa yang membawa kesejahteraan. Dan dalam keturunan Dharma telah lahir dua yang mulia, Nara dan Nārāyaṇa—terunggul antara yang ilahi, besar dalam ikrar, serta dikurniai tapa yang dahsyat.”

नरःNara
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
जातौborn (the two)
जातौ:
Karta
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Dual
धर्मकुलोद्वहौupholders of the family of Dharma
धर्मकुलोद्वहौ:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मकुल + उद्वह (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
महताgreat
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
युक्तौendowed/engaged
युक्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Dual
देवश्रेष्ठीthe best among the gods (two)
देवश्रेष्ठी:
Karta
TypeNoun
Rootदेव + श्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Dual
महाव्रतीgreat-vowed (two)
महाव्रती:
Karta
TypeAdjective
Rootमहा + व्रतिन्
FormMasculine, Nominative, Dual

अर्जुन उवाच

A
Arjuna
P
Parameśvara (Supreme Lord)
N
Nara
N
Nārāyaṇa
D
Dharma (as lineage/house)

Educational Q&A

The verse reconciles transcendence and immanence: the Supreme is unmanifest, immutable, and beyond dualities, yet can appear in an auspicious manifest form for the welfare of the world. It also elevates ascetic discipline (tapas) and great vows as marks of divine excellence in Nara–Nārāyaṇa.

Arjuna identifies the divine status of Nara and Nārāyaṇa, describing them as manifestations of the Supreme Lord. He praises their birth in the Dharma-lineage and their greatness in austerity and vows, framing them as exemplary divine sages within the Shānti Parva’s ethical-spiritual discourse.