Shloka 1

>> श््जु अीसॉ_>स ३. “इह घटो अस्ति (यहाँ घड़ा है)'--इत्यादि रूपसे जो सत्तासूचक व्यवहार होता है, उसका नाम “सदभावयोग'” है। २. 'इह घटो नास्ति (यहाँ घड़ा नहीं है)/--इत्यादि रूपसे जो असत्तासूचक व्यवहार होता है, वही 'असदभावयोग” है। ३. यहाँ “विधि” शब्दसे वासनाके बीजभूत धर्म और अधर्म समझने चाहिये। ४. वासनाका उद्घोधक संस्कार ही 'शुक्र' है। ५. वासनाके अनुसार विषयकी प्राप्तिके अनुकूल जो यत्न है, वही “बल” है। एकविशर्त्याधिकत्रिशततमो< ध्याय: व्यासजीका अपने पुत्र शुकदेवको वैराग्य और धर्मपूर्ण उपदेश देते हुए सावधान करना युधिछिर उवाच कथ॑ निर्वेदमापन्न: शुको वैयासकि: पुरा । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! पूर्वकालमें व्यासपुत्र शुकदेवको किस प्रकार वैराग्य प्राप्त हुआ था? मैं यह सुनना चाहता हूँ। इस विषयमें मुझे बड़ा कौतूहल हो रहा है

yudhiṣṭhira uvāca | kathaṃ nirvedam āpannaḥ śuko vaiyāsakiḥ purā | etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Datukanda, pada zaman dahulu bagaimanakah Śuka, putera Vyāsa, mencapai vairāgya—ketidaklekatan? Aku ingin mendengarnya, kerana hal ini sangat membangkitkan rasa ingin tahuku.”

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
निर्वेदम्dispassion, detachment
निर्वेदम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिर्वेद
FormMasculine, Accusative, Singular
आपन्नःhaving attained, having reached
आपन्नः:
TypeAdjective
Rootआपन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
शुकःŚuka
शुकः:
Karta
TypeNoun
Rootशुक
FormMasculine, Nominative, Singular
वैयासकिःson of Vyāsa (Vāyāsaki)
वैयासकिः:
TypeNoun
Rootवैयासकि
FormMasculine, Nominative, Singular
पुराformerly, in olden times
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
एतत्this (matter)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
इच्छामिI wish, I desire
इच्छामि:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
Form—, Nominative, Singular
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
TypeVerb
Rootश्रु
FormInfinitive (Tumun)
परम्supreme, great
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
कौतूहलम्curiosity, wonder
कौतूहलम्:
TypeNoun
Rootकौतूहल
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मेof me, my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
Ś
Śuka (Śukadeva)
V
Vyāsa

Educational Q&A

The verse frames renunciation (nirveda/vairāgya) as a worthy subject of inquiry: even a king devoted to dharma seeks to understand how a great sage attained detachment, implying that ethical life is deepened by learning the causes and methods of inner freedom.

In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira questions the elder (Bhīṣma in the broader setting) about the earlier life of Śukadeva—specifically, how Vyāsa’s son came to dispassion—requesting the account out of strong curiosity and a desire for instruction.