Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda

Aging and Death Cannot Be Overstepped

विद्या प्रकृतिरव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरी | विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश्व॒ परम: स्मृत:,नरश्रेष्ठस अव्यक्त नामवाली जो परमेश्वरी प्रकृति है, वह सम्पूर्ण तत्त्वोंकी विद्या है। यह विद्या जानने योग्य है। इसीको ज्ञानकी परम विधि कहते हैं

vidyā prakṛtir avyaktam tattvānāṁ parameśvarī | vidyā jñeyā naraśreṣṭha vidhiś ca paramaḥ smṛtaḥ ||

Vasiṣṭha berkata: “Pengetahuan ialah Prakṛti yang Tidak Termanifest (avyakta), kuasa kedaulatan tertinggi yang mendasari segala prinsip (tattva). Wahai insan terbaik, pengetahuan ini wajib diketahui; ia diingati sebagai kaedah (vidhi) yang tertinggi—disiplin terunggul untuk kefahaman yang benar.”

विद्याknowledge
विद्या:
Karta
TypeNoun
Rootविद्या (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रकृतिःnature (Prakriti)
प्रकृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकृति (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अव्यक्तम्the unmanifest
अव्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्त्वानाम्of the principles / realities
तत्त्वानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतत्त्व (नपुं. प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Plural
परमेश्वरीsupreme goddess / supreme ruler (f.)
परमेश्वरी:
Karta
TypeAdjective
Rootपरमेश्वरी (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
विद्याthis knowledge
विद्या:
Karta
TypeNoun
Rootविद्या (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
ज्ञेयाto be known / knowable
ज्ञेया:
Karma
TypeAdjective
Rootज्ञेय (√ज्ञा)
FormFeminine, Nominative, Singular
नरश्रेष्ठO best of men
नरश्रेष्ठ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनरश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
विधिःmethod / rule
विधिः:
Karta
TypeNoun
Rootविधि (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
परमःsupreme
परमः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मृतःis regarded / is called
स्मृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्मृत (√स्मृ)
FormMasculine, Nominative, Singular

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha

Educational Q&A

The verse identifies true knowledge (vidyā) with the unmanifest Prakṛti—the supreme governing basis of all tattvas—and states that realizing this is the highest discipline or method for liberation-oriented understanding.

In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha addresses a listener as “best of men” and delivers a concise metaphysical teaching, elevating knowledge of the unmanifest ground of reality as the foremost path.