Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs

निस्तत्त्वं पज्चविंशस्य परमाहुर्निंदर्शनम्‌ । सर्गस्य वर्गमाधारं तत्त्वं तत्वात्‌ू सनातनम्‌,तत्त्व (क्षर और निस्तत्त्व (अक्षर) का यह पृथकृ-पृथक्‌ लक्षण समझना चाहिये। कुछ मनीषी पुरुष पचीस तत्त्वोंको ही तत्त्व कहते हैं; परंतु दूसरे विद्वानोंने चौबीस जड तत्त्वोंको तो तत्त्व कहा है और पचीसवें चेतन परमात्माको निस्तत्त्व (तत्त्वसे भिन्न) बताया है। यह चैतन्य ही परमात्माका लक्षण है। महत्तत््व आदि जो विकार हैं, वे क्षरतत्त्व हैं और परम पुरुष परमात्मा उन “क्षर” तत्त्वोंसे भिन्न उनका सनातन आधार है

nistattvaṃ pañcaviṃśasya paramāhur nirdarśanam | sargasya vargam ādhāraṃ tattvaṃ tattvāt tu sanātanam ||

Vasiṣṭha berkata: “Ada yang menyatakan bahawa petunjuk tertinggi terletak pada prinsip kedua puluh lima, yang melampaui kategori yang nyata. Ia ialah asas yang kekal, yang menyokong seluruh susunan ciptaan, berdiri terpisah daripada prinsip-prinsip yang berubah namun tetap menanggungnya.”

निस्तत्त्वम्the non-tattva (beyond the principles)
निस्तत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootनिस्तत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
पञ्चविंशस्यof the twenty-fifth
पञ्चविंशस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपञ्चविंश
FormMasculine, Genitive, Singular
परम्supreme; highest
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
आहुःthey say; they have declared
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural
निर्दर्शनम्indication; defining mark
निर्दर्शनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिर्दर्शन
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्गस्यof creation; of emanation
सर्गस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसर्ग
FormMasculine, Genitive, Singular
वर्गम्group; class
वर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
आधारम्support; basis
आधारम्:
Karma
TypeNoun
Rootआधार
FormMasculine, Accusative, Singular
तत्त्वम्principle; reality
तत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्त्वात्from the tattva; from the principle(s)
तत्त्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Ablative, Singular
सनातनम्eternal
सनातनम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसनातन
FormNeuter, Nominative, Singular

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha