Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle

Sāṃkhya–Yoga Clarification

दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नर: प्रत्यवमर्शवान्‌ । यो वै प्रियसुखे क्षीणे तप: कर्तुं व्यवस्यति,नरेन्द्र! संसारमें ऐसा विवेकी मनुष्य दुर्लभ है, जो स्टत्री-पुत्र आदि प्रियजनोंसे मिलनेवाले सुखके न रहनेपर तपमें प्रवृत्त होनेका ही निश्चय करता है

durlabho hi manuṣyendra naraḥ pratyavamarśavān | yo vai priyasukhe kṣīṇe tapaḥ kartuṁ vyavasyati nareन्द्र ||

Parāśara berkata: “Wahai tuan manusia, amat jarang ditemui insan yang berakal budi dan mampu menimbang dengan jernih—iaitu orang yang, apabila kenikmatan yang lahir daripada yang dicintai telah lenyap, tetap bertekad teguh untuk menempuh tapas. Orang demikian tidak rebah ketika keselesaan keluarga dan duniawi pudar, tetapi menukar kehilangan itu menjadi ikrar yang sedar kepada disiplin batin.”

दुर्लभःrare, hard to find
दुर्लभः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्लभ
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मनुष्येन्द्रO king of men
मनुष्येन्द्र:
TypeNoun
Rootमनुष्येन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्यवमर्शवान्discerning, reflective
प्रत्यवमर्शवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रत्यवमर्शवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रियसुखेin (the) dear/pleasant happiness
प्रियसुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रियसुख
FormNeuter, Locative, Singular
क्षीणेwhen diminished/ended
क्षीणे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootक्षीण
FormNeuter, Locative, Singular
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्तुम्to do, to undertake
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
FormInfinitive
व्यवस्यतिresolves, determines
व्यवस्यति:
TypeVerb
Rootवि+अव+√सो (व्यवस्)
FormPresent, Third, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular

पराशर उवाच

P
Parāśara
N
Narendra (the king addressed)
M
Manuṣyendra (the king addressed)