Shloka 23

पुरुषसिंह! अग्नि, आत्मा, माता, जन्म देनेवाले पिता तथा गुरु--इन सबकी यथायोग्य सेवा करनी चाहिये ।। मान त्यक्त्वा यो नरो वृद्धसेवी विद्वान्‌ क्लीब: पश्यति प्रीतियोगात्‌ । दाक्ष्येण हीनो धर्मयुक्तो नदान्तो लोकेडस्मिन्‌ वै पूज्यते सद्धरिरार्य:,जो अभिमानका त्याग करके वृद्ध पुरुषोंकी सेवा करता, विद्वान्‌ एवं काम-भोगमें अनासक्त होकर सबको प्रेमभावसे देखता, मनमें चतुराई न रखकर धर्ममें संलग्न रहता और दूसरोंका दमन या हिंसा नहीं करता है, वह मनुष्य इस लोकमें श्रेष्ठ है तथा सत्पुरुष भी उसका आदर करते हैं

puruṣasiṃha! agniḥ, ātmā, mātā, janma-dātā pitā tathā guruḥ—eteṣāṃ sarveṣāṃ yathā-yogyaṃ sevā kartavyā. mānaṃ tyaktvā yo naro vṛddha-sevī vidvān klībaḥ paśyati prīti-yogāt; dākṣyeṇa hīno dharma-yukto na dāntaḥ loke'smin vai pūjyate sadbhir āryaḥ.

Parāśara berkata: “Wahai insan terbaik, hendaklah seseorang memberikan khidmat yang wajar—masing-masing menurut adabnya—kepada Api, Diri, ibu, bapa yang melahirkan, dan guru. Sesiapa yang meninggalkan kesombongan dan berkhidmat kepada para tua, yang berilmu serta bebas daripada keterikatan pada kenikmatan indera, yang memandang semua dengan niat baik, yang tidak licik demi kepentingan diri, yang tekun pada dharma dan tidak menindas atau menyakiti orang lain—orang demikian dipandang mulia di dunia ini, dan dihormati oleh orang-orang berbudi.”

मानम्pride, honor (as object to be abandoned)
मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमान
FormMasculine, Accusative, Singular
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
TypeVerb
Rootत्यज्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नरःman
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
वृद्धसेवीone who serves elders
वृद्धसेवी:
TypeAdjective
Rootवृद्धसेविन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विद्वान्learned, wise
विद्वान्:
TypeAdjective
Rootविद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्लीबःfree from lust/impotent (i.e., not driven by sensuality)
क्लीबः:
TypeAdjective
Rootक्लीब
FormMasculine, Nominative, Singular
पश्यतिsees, regards
पश्यति:
TypeVerb
Rootपश्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
प्रीतियोगात्from/through the connection with affection
प्रीतियोगात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रीतियोग
FormMasculine, Ablative, Singular
दाक्ष्येणwith cleverness, with (worldly) shrewdness
दाक्ष्येण:
Karana
TypeNoun
Rootदाक्ष्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
हीनःdevoid (of), lacking
हीनः:
TypeAdjective
Rootहीन
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मयुक्तःendowed with dharma, devoted to righteousness
धर्मयुक्तः:
TypeAdjective
Rootधर्मयुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
दान्तःself-controlled, subdued
दान्तः:
TypeAdjective
Rootदान्त
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Locative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
पूज्यतेis honored, is worshipped
पूज्यते:
TypeVerb
Rootपूज्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Atmanepada (passive sense)
सत्good people, the virtuous
सत्:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्
FormMasculine, Nominative, Plural
हरिःHari (epithet; here as an honorific/epithet in the line as transmitted)
हरिः:
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
आर्यःnoble, honorable
आर्यः:
TypeAdjective
Rootआर्य
FormMasculine, Nominative, Singular

पराशर उवाच

P
Parāśara
A
Agni
Ā
Ātman (Self)
M
Mother
F
Father (janma-dātā pitā)
G
Guru (teacher)
E
Elders (vṛddhāḥ)

Educational Q&A

The verse teaches a hierarchy of reverence and ethical refinement: serve Fire (sacred duty), the Self (inner discipline), mother, father, and guru appropriately; abandon pride; honor elders; cultivate learning, freedom from sensual attachment, goodwill toward all, straightforwardness (not calculating cunning), commitment to dharma, and non-oppression. Such a person becomes truly noble and is honored by the virtuous.

In the Śānti Parva’s instruction-oriented setting, the sage Parāśara addresses a ‘best of men’ and lays down practical marks of an exemplary person—defined not by power or status but by service, humility, benevolence, and harmlessness—framing these as standards by which society rightly honors someone.