Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment

Parāśara’s Instruction

आप वृष ([वृष्टिकर्ता), वृष्य (धर्मकी वृद्धि करनेवाले), गोवृष (नन्दी) और वृष (धर्म) आदि नामोंसे प्रसिद्ध हैं। कटंकट (नित्य गतिशील), दण्ड (शासक) और पचपच (सम्पूर्ण भूतोंको पचानेवाला काल) भी आपके ही नाम हैं। आपको नमस्कार है ।। नम: सर्ववरिष्ठाय वराय वरदाय च । वरमाल्यगन्धवस्त्राय वरातिवरदे नमः:,आप सबसे श्रेष्ठ वरस्वरूप और वरदाता हैं। उत्तम वस्त्र, माल्य और गन्ध धारण करते हैं तथा भक्तको इच्छानुसार एवं उससे भी अधिक वर देनेवाले हैं। आपको प्रणाम है

āpa vṛṣa (vṛṣṭikartā), vṛṣya (dharmakī vṛddhi karanevāle), govṛṣa (nandī) aura vṛṣa (dharma) ādi nāmoṃ se prasiddha haiṃ. kaṭaṅkaṭa (nitya gatiśīla), daṇḍa (śāsaka) aura pacapaca (sampūrṇa bhūtoṃ ko pacānevālā kāla) bhī āpake hī nāma haiṃ. āpako namaskāra hai. namaḥ sarvavariṣṭhāya varāya varadāya ca | varamālyagandhavastrāya varātivarade namaḥ ||

Bhishma berkata: “Engkau masyhur dengan nama-nama seperti Vṛṣa—pemberi hujan, Vṛṣya—yang menumbuhkan dharma, Govṛṣa—Nandī, dan Vṛṣa—Dharma itu sendiri. Kaṭaṅkaṭa—yang sentiasa bergerak; Daṇḍa—pemerintah yang mendisiplinkan; dan Pacapaca—Waktu yang ‘memasak’ serta menelan segala makhluk—semuanya juga nama-namamu. Salam hormat kepadamu. Sembah sujud kepada yang paling unggul di antara segala yang unggul, kepada Yang Mahatinggi, kepada Pemberi anugerah; kepada yang berhias dengan pakaian mulia, kalungan bunga dan keharuman; sembah sujud kepada Penganugerah anugerah melampaui anugerah, yang mengurniai pemuja menurut kehendaknya, bahkan lebih daripada itu.”

नमःsalutation; homage
नमः:
TypeIndeclinable
Rootनमस्
FormAvyaya (indeclinable interjection)
सर्व-वरिष्ठायto the best of all
सर्व-वरिष्ठाय:
Sampradana
TypeAdjective
Rootसर्ववरिष्ठ
FormMasculine, Dative, Singular
वरायto the excellent one; to the श्रेष्ठ
वराय:
Sampradana
TypeNoun/Adjective
Rootवर
FormMasculine, Dative, Singular
वरदायto the giver of boons
वरदाय:
Sampradana
TypeNoun/Adjective
Rootवरद
FormMasculine, Dative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
FormAvyaya
वर-माल्य-गन्ध-वस्त्रायto (him) of excellent garlands, fragrances, and garments
वर-माल्य-गन्ध-वस्त्राय:
Sampradana
TypeAdjective
Rootवरमाल्यगन्धवस्त्र
FormMasculine, Dative, Singular
वर-अति-वरदेO giver of boons beyond (all) boons; exceedingly boon-giving
वर-अति-वरदे:
TypeAdjective
Rootवरातिवरद
FormMasculine, Vocative, Singular
नमःsalutation; homage
नमः:
TypeIndeclinable
Rootनमस्
FormAvyaya

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
N
Nandī
D
Dharma
K
Kāla (Time)
D
Daṇḍa (royal punishment/authority)

Educational Q&A

The verse frames the deity as the source of cosmic order (Dharma), governance and moral restraint (Daṇḍa), and inevitable transformation/consumption (Kāla). Ethically, it teaches that righteousness, just discipline, and acceptance of time’s supremacy are all facets of the same higher principle worthy of reverence.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and consoles after the war, often turning to theological reflection. Here he offers a stuti (praise) by reciting divine names and functions—rain-giver, increaser of dharma, Nandī-associated, ruler through punishment, and Time itself—culminating in salutations to the supreme boon-giver adorned with divine garments, garlands, and fragrance.