Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

श्रेयो-धर्मकर्मविचारः

Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma

हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव । तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृत:,पृथ्वीनाथ! पीतवर्णवाले देवसर्गमें तथा रक्तवर्णवाले अनुग्रहसर्गमें विद्यमान प्राणी कभी तामस कर्मोंसे आवृत होकर तिर्यग्योनिका भी दर्शन कर सकता है

hāridra-varṇe rakte vā vartamānas tu pārthiva | tiryag evānupaśyet karmabhis tāmasair vṛtaḥ ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai raja, suatu makhluk yang kini berada dalam ciptaan berwarna kuning (ketuhanan) atau bahkan dalam ciptaan berwarna merah (yang dikurniai) boleh—apabila diselubungi perbuatan tamas—melihat, bahkan memasuki, keadaan kelahiran sebagai binatang. Maka, keadaan yang tinggi pun tidak terjamin apabila tingkah laku merosot ke dalam kegelapan.”

हारिद्रवर्णेin the turmeric-yellow color/state
हारिद्रवर्णे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहारिद्रवर्ण
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
रक्तेin the red (state/color)
रक्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरक्त
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
वर्तमानःexisting, being present
वर्तमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर्तमान
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पार्थिवO king (earth-lord)
पार्थिव:
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Vocative, Singular
तिर्यक्as an animal; in an animal state
तिर्यक्:
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक्
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अनुपश्येत्may perceive/come to see (i.e., attain/experience)
अनुपश्येत्:
TypeVerb
Rootअनु√पश्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कर्मभिःby actions/deeds
कर्मभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Plural
तामसैःby tamasic (dark) [deeds]
तामसैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतामस
FormNeuter, Instrumental, Plural
वृतःcovered/enshrouded
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Root√वृ (वरणे) / वृत
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथ्वीनाथO lord of the earth
पृथ्वीनाथ:
TypeNoun
Rootपृथ्वीनाथ
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
P
pārthiva (the king addressed)

Educational Q&A

Even if one is born or placed in a higher, more luminous condition, tamasic deeds can obscure discernment and pull the being into lower states such as animal birth; ethical conduct safeguards one’s trajectory.

In the Śānti Parva’s moral-philosophical dialogue, Yudhiṣṭhira addresses a king and reflects on how the quality of one’s actions (especially tamasic karma) can cause a fall from higher creations/conditions into lower embodiments.