तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
निरासैरलसै: श्रान्तैस्तप्यमानै: स्वकर्मभि: । शमस्योपरमो दृष्ट: प्रत्रज्यायामपण्डितै:,गृहस्थाश्रमके धर्मोंका पालन करनेसे मोक्ष नहीं होता है, ऐसी किसकी वाणी सत्य होगी। जो श्रद्धारहित, मूढ़ और सूक्ष्मदृष्टिसे वंचित हैं, अस्थिर, आलसी, श्रान्त और अपने पूर्वकृत कर्मोंसे संतप्त हैं, वे अज्ञानी पुरुष ही संन्यास-मार्गका आश्रय ले गृहस्थाश्रममें शान्तिका अभाव देखते हैं
nirāśair alasaiḥ śrāntais tapyamānaiḥ svakarmabhiḥ | śamasyoparamo dṛṣṭaḥ pravrajyāyām apaṇḍitaiḥ ||
Kapila berkata: “Orang yang tidak bijaksana—tanpa śraddhā dan cita-cita, malas dan letih, serta diseksa oleh akibat perbuatan mereka sendiri—menyangka bahawa ketenteraman hanya ditemui melalui pelepasan diri. Dengan berlindung pada jalan pengembara-mendicant (pravrajyā), mereka mengisytiharkan bahawa disiplin grihastha tidak mempunyai ketenangan; namun penilaian itu lahir daripada kelemahan mereka sendiri, bukan daripada hakikat dharma.”
कपिल उवाच
Peace (śama) is not guaranteed merely by adopting external renunciation; those lacking steadiness and discernment may flee to pravrajyā and then wrongly disparage the householder path. True tranquility depends on inner discipline and wisdom, not on the label of one’s āśrama.
In Kapila’s discourse in the Śānti Parva, he critiques superficial renunciation: certain weary and deluded people, distressed by their own karmic burdens, claim that only the renunciant life yields peace and that the householder life cannot lead to liberation. Kapila frames this as an error of the unwise.