Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency

Mahābhārata 12.217

सूच्या सूत्र यथा वस्त्रे संसारयति वायक: । तद्वत्‌ संसारसूत्र हि तृष्णासूच्या निबद्धयते,जैसे कपड़ा बुननेवाला बुनकर सूईसे वस्त्रमें सूतको पिरो देता है, उसी प्रकार तृष्णारूपी सूईसे संसाररूपी सूत्र ग्रथित होता है

sūcyā sūtraṃ yathā vastre saṃsārayati vāyakaḥ | tadvat saṃsārasūtraṃ hi tṛṣṇāsūcyā nibaddhyate ||

Bhishma berkata: “Seperti penenun menggunakan jarum untuk menyelitkan benang melalui kain, demikian juga ‘benang’ kewujudan duniawi diikat dan ditenun oleh jarum keinginan. Keinginanlah yang menjahit makhluk ke dalam saṃsāra dan mengekalkan kain kelahiran berulang serta penderitaan.”

सूच्याwith a needle
सूच्या:
Karana
TypeNoun
Rootसूची
FormFeminine, Instrumental, Singular
सूत्रम्thread
सूत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
वस्त्रेin/into the cloth
वस्त्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवस्त्र
FormNeuter, Locative, Singular
संसारयतिthreads/passes through
संसारयति:
TypeVerb
Rootसंसारय् (संसारयति)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
वायकःthe weaver
वायकः:
Karta
TypeNoun
Rootवायक
FormMasculine, Nominative, Singular
तद्वत्in the same way
तद्वत्:
TypeIndeclinable
Rootतद्वत्
संसारसूत्रम्the thread of worldly existence
संसारसूत्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootसंसार-सूत्र
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तृष्णासूच्याby the needle of craving
तृष्णासूच्या:
Karana
TypeNoun
Rootतृष्णा-सूची
FormFeminine, Instrumental, Singular
निबद्ध्यतेis bound/fastened
निबद्ध्यते:
TypeVerb
Rootनि-बन्ध्
FormPresent, Third, Singular, Passive

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
vāyaka (weaver)
S
sūcī (needle)
S
sūtra (thread)
V
vastra (cloth)
T
tṛṣṇā (craving)
S
saṃsāra

Educational Q&A

Craving (tṛṣṇā) is the binding instrument that ‘stitches’ a being into saṃsāra; by reducing desire, one loosens the very mechanism that keeps worldly bondage continuous.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs on dharma and liberation-oriented ethics. Here he uses a vivid craft metaphor—needle, thread, and cloth—to explain how desire functions as the practical cause that binds life to repeated worldly entanglement.