Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency

Mahābhārata 12.217

श्रियं दिव्यामभिप्रेप्सुर्वर्ष्मान्‌ मनसा शुचि: । शारीरैनियमैश्ग्रैक्षरेन्नरिष्कल्मषं तप:,जो दिव्य सम्पत्ति अर्थात्‌ ब्रह्मज्ञान प्राप्त करना चाहे, उस देहधारी पुरुषको अपना मन शुद्ध रखना चाहिये और शरीरसे कठोर नियमोंका पालन करते हुए निर्दोष तपका अनुष्ठान करना चाहिये

śriyaṃ divyām abhiprepsur varṣmān manasā śuciḥ | śārīra-niyamaiś ca ugraiḥ caret niriṣkalmaṣaṃ tapaḥ ||

Bhīṣma berkata: “Sesiapa yang mendambakan kemuliaan ilahi—puncak kecemerlangan rohani—hendaklah memelihara minda yang suci. Selagi hidup dalam tubuh, dia patut mematuhi disiplin jasmani yang tegas dan mengamalkan tapa yang tidak bercela, agar ia menjadi jalan yang bersih menuju penyedaran yang lebih tinggi.”

श्रियम्prosperity, glory
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
दिव्याम्divine
दिव्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormFeminine, Accusative, Singular
अभिप्रेप्सुःdesiring to obtain
अभिप्रेप्सुः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभि-प्र-आप् (प्रेप्सु-)
FormMasculine, Nominative, Singular
वर्ष्मान्excellence, greatness (lit. height/eminence)
वर्ष्मान्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ष्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
शुचिःpure
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
FormMasculine, Nominative, Singular
शारीरैःbodily, physical
शारीरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशारीर
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
नियमैःby disciplines, observances
नियमैः:
Karana
TypeNoun
Rootनियम
FormMasculine, Instrumental, Plural
ग्रैक्षरेत्should practice/undertake
ग्रैक्षरेत्:
TypeVerb
Rootग्रह् (गृक्ष्/ग्रैक्ष् as desiderative/causative-like form; intended sense: आचरेत्/गृह्णीयात्)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
निरिष्कल्मषम्stainless, free from sin/impurity
निरिष्कल्मषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिर्-इष्कल्मष (निर्मल/निष्कल्मष)
FormNeuter, Accusative, Singular
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma

Educational Q&A

To reach the highest spiritual good, one must purify the mind and support that inner purity with disciplined bodily observances; austerity should be ‘niriṣkalmaṣa’—free from ego, harm, and moral stain—so it becomes a legitimate means toward realization.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he emphasizes the ethical foundation of spiritual pursuit: aspiration for the divine must be matched by mental purity and rigorous, blameless practice.