Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Śarīrin, Buddhi, and the Limits of Sense-Perception (इन्द्रियबुद्धिशरीरिविचारः)

समादितं क्षणं किज्चिद्‌ ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति । पुनर्वायुपथं भ्रान्तं मनो भवति वायुवत्‌,एकाग्र करनेपर कुछ देर तो वह ध्यानमें स्थित रहता है; परंतु फिर नाड़ी मार्ममें पहुँचकर भ्रान्त-सा होकर वायुके समान चंचल हो उठता है

samāditaṁ kṣaṇaṁ kiñcid dhyānavartmani tiṣṭhati | punar vāyupathaṁ bhrāntaṁ mano bhavati vāyuvat ||

Bhishma berkata: Apabila minda mula-mula dihimpunkan dan diletakkan untuk berlatih, ia bertahan seketika sahaja di atas jalan meditasi. Tetapi kemudian, tersasar lagi ke aliran nafas-hayat, ia menjadi keliru dan, seperti angin itu sendiri, kembali gelisah dan tidak menentu.

समाहितम्collected, concentrated
समाहितम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसमाहित (सम्-आ-धा धातु से क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षण
FormMasculine, Accusative, Singular
किञ्चित्a little, somewhat
किञ्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित्
ध्यानवर्त्मनिon the path of meditation
ध्यानवर्त्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootध्यानवर्त्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
तिष्ठतिstands, remains
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठ)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
वायुपथम्the course/track of wind
वायुपथम्:
Karma
TypeNoun
Rootवायुपथ
FormMasculine, Accusative, Singular
भ्रान्तम्bewildered, wandering
भ्रान्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootभ्रान्त (भ्रम् धातु से क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःthe mind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
भवतिbecomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
वायुवत्like the wind
वायुवत्:
TypeIndeclinable
Rootवायुवत्

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
mind (manas)
W
wind/vital airs (vāyu)