Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः

Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature

आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य क्षेत्रज्ञस्य च कश्षन | सत्त्वं मनः संसृजते न गुणान्‌ वै कदाचन,बुद्धिका परमात्माके सिवा दूसरा कोई आश्रय नहीं है और क्षेत्रज्षका भी कोई दूसरा आश्रय नहीं है। बुद्धि मनसे ही घनिष्ठ सम्बन्ध रखती है। गुणोंके साथ उसका साक्षात्‌ सम्पर्क कदापि नहीं होता

āśrayo nāsti sattvasya kṣetrajñasya ca kaścana | sattvaṁ manaḥ saṁsṛjate na guṇān vai kadācana ||

Bhīṣma berkata: Bagi sattva (hakikat batin) tiada sandaran luar, dan bagi kṣetrajña (yang mengetahui medan) juga tiada perlindungan lain. Minda membentuk serta memancarkan keadaan-keadaan sattva, namun ia tidak pernah benar-benar bersentuhan secara langsung dengan guṇa. Ajaran ini menegaskan kemandirian batin: pembebasan tidak diperoleh dengan berpaut pada penopang luar, melainkan dengan membezakan Diri-saksi daripada binaan minda dan permainan sifat-sifat.

आश्रयःsupport, refuge
आश्रयः:
Karta
TypeNoun
Rootआश्रय
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
सत्त्वस्यof the being/essence (sattva)
सत्त्वस्य:
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Genitive, Singular
क्षेत्रज्ञस्यof the knower of the field (kṣetrajña)
क्षेत्रज्ञस्य:
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कश्चनany (one/thing) whatsoever
कश्चन:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चन
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्त्वम्being/essence (sattva)
सत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःmind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Accusative, Singular
संसृजतेconnects/associates (itself) with
संसृजते:
TypeVerb
Rootसंसृज्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
not
:
TypeIndeclinable
Root
गुणान्qualities/guṇas
गुणान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Accusative, Plural
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
कदाचनever, at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
kṣetrajña
M
manas
G
guṇas
S
sattva