Shloka 39

करिष्ये जीविते यत्नं यावद्‌ युक्‍त्या प्रतिग्रहात्‌ | “तथापि मुझ-जैसे बुद्धिमानूको घबराना नहीं चाहिये। अतः: जहाँतक युक्ति काम देगी, परस्पर सहयोगका आदान-प्रदान करके मैं जीवन-रक्षाके लिये प्रयत्न करूँगा ।। ३८ ई ।। न हि बुद्धयान्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारद:,“बुद्धिमान, विद्वान्‌ और नीतिशास्त्रमें निपुण पुरुष भारी और भयंकर विपत्तिमें पड़नेपर भी उसमें डूब नहीं जाता है--उससे छूटनेकी चेष्टा करता है

kariṣye jīvite yatnaṁ yāvad yuktyā pratigrahāt |

Bhīṣma berkata: “Selagi pertimbangan yang waras masih dapat digunakan, aku akan berusaha memelihara nyawa dengan menerima dan memberi sokongan secara timbal balik. Kerana orang bijaksana—berakal budi dan terlatih dalam nītiśāstra, ilmu tata pemerintahan dan adab—tidak tenggelam walau ditimpa bencana besar yang menggerunkan; dia berikhtiar untuk melepaskan diri daripadanya.”

करिष्येI shall do / I will undertake
करिष्ये:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्), आत्मनेपद, उत्तम, एकवचन
जीवितेin life / for living
जीविते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, सप्तमी, एकवचन
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यावत्as long as / so far as
यावत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
युक्त्याby means of reasoning / strategy
युक्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootयुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
प्रतिग्रहात्from acceptance / from receiving (help, gifts)
प्रतिग्रहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma

Educational Q&A

Even in severe adversity, a truly wise person does not collapse into despair; using yukti (sound reasoning) and appropriate means—including mutual assistance—he continues to strive for protection of life and a way out of danger.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and nīti. Here he emphasizes practical wisdom: when threatened by calamity, one should employ reasoned strategy and reciprocal support to safeguard life rather than surrender to fear.