Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

राज्ञ: कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम्‌ । तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूला: पुनः प्रजा:,राजाकी जड़ है सेना और खजाना। इनमें भी खजाना ही सेनाकी जड़ है। सेना सम्पूर्ण धर्मोकी रक्षाका मूल कारण है और धर्म ही प्रजाकी जड़ है

rājñaḥ kośabalaṃ mūlaṃ kośamūlaṃ punar balam | tanmūlaṃ sarvadharmāṇāṃ dharmamūlāḥ punaḥ prajāḥ ||

Bhishma berkata: “Bagi seorang raja, akar kekuasaan ialah perbendaharaan (kośa) dan angkatan tentera; dan angkatan tentera pula berakar pada perbendaharaan. Di atas kekuatan itulah terletak perlindungan segala dharma; dan pada dharma pula bergantung kestabilan serta kemakmuran rakyat.”

राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
कोशबलम्treasury and army (resources and force)
कोशबलम्:
Karta
TypeNoun
Rootकोशबल
FormNeuter, Nominative, Singular
मूलम्the root/foundation
मूलम्:
Karta
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
कोशमूलम्having the treasury as its root; treasury-rooted
कोशमूलम्:
Karta
TypeNoun
Rootकोशमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
पुनःagain; further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
बलम्strength; army/force
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that (i.e., that force/army)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
मूलम्the root/foundation
मूलम्:
Karta
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
सर्वधर्माणाम्of all dharmas (duties/laws)
सर्वधर्माणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootसर्वधर्म
FormMasculine, Genitive, Plural
धर्ममूलाःhaving dharma as their root; rooted in dharma
धर्ममूलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्ममूल
FormFeminine, Nominative, Plural
पुनःagain; further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
प्रजाःthe subjects/people
प्रजाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
king (rājā)
T
treasury (kośa)
A
army/force (bala)
D
dharma
S
subjects/people (prajāḥ)

Educational Q&A

Bhīṣma presents a chain of foundations in kingship: the king’s effective power depends on treasury and army; the army depends on financial resources; that strength enables the safeguarding of dharma; and dharma is the ultimate foundation for the well-being and continuity of the people.

In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on practical governance. Here he emphasizes that moral order (dharma) requires protection, and such protection in a kingdom relies on material capacity—especially a well-maintained treasury supporting the army.