Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

आपद्धर्मे कोशबलन्यायः | Treasury, Force, and Crisis-Ethics for the King

एवमुक्तो5$भिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम्‌ | श्रान्तो5वसीदद्‌ धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम,(ऋषभ कहते हैं--) नरश्रेष्ठ] उनके ऐसा कहनेपर उन लोकपूजित महर्षिको प्रणाम करके धर्मात्मा राजा वीरघ्युम्न तुम्हारे ही समान थककर शिथिल हो गये

evam ukto ’bhivādyātha tam ṛṣiṃ lokapūjitam | śrānto ’vasīdad dharmātmā yathā tvaṃ narasattama ||

“Setelah ditegur demikian, dia pun menunduk memberi hormat kepada resi yang dipuja dunia itu. Orang yang berjiwa dharma itu, keletihan, lalu rebah lesu—sebagaimana engkau, wahai insan termulia, pada saat ini.” (Demikian kata Ṛṣabha, menyamakan keadaan itu dengan keadaan pendengar.)

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
TypeVerb
Rootअभि-वाद्
Formल्यप् (क्त्वा-र्थे), Parasmaipada (gerundial usage)
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Accusative, Singular
लोकपूजितम्worshipped by the world
लोकपूजितम्:
TypeAdjective
Rootलोक-पूजित
FormMasculine, Accusative, Singular
श्रान्तःwearied
श्रान्तः:
TypeVerb
Rootश्रम्
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
अवसीदत्sat down / sank down / became dejected
अवसीदत्:
TypeVerb
Rootअव-सीद्
Formलङ् (Imperfect), Parasmaipada, Third, Singular
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्म-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
नरसत्तमO best of men
नरसत्तम:
TypeNoun
Rootनर-सत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
a world-revered ṛṣi (sage)
N
narasattama (the addressed listener, i.e., Yudhiṣṭhira in context)