Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
को दण्ड: कीदृशो दण्ड: किंरूप: किंपरायण: । किमात्मक: कथंभूत: कथंमूर्ति: कथ॑ं प्रभो,दण्ड क्या है? कैसा है? उसका स्वरूप किस तरहका है? और किसके आधारपर उसकी स्थिति है? प्रभो! उसका उपादान क्या है? उसकी उत्पत्ति कैसे हुई है? उसका आकार कैसा है?
ko daṇḍaḥ kīdṛśo daṇḍaḥ kiṃrūpaḥ kiṃparāyaṇaḥ | kimātmakaḥ kathaṃbhūtaḥ kathaṃmūrtiḥ kathaṃ prabho ||
Yudhiṣṭhira bertanya: “Apakah Daṇḍa itu? Bagaimanakah sifatnya? Dalam bentuk apakah ia tampil, dan pada asas muktamad apakah ia bersandar? Wahai Tuhan, daripada apakah ia tersusun, bagaimana ia muncul, dan apakah rupa atau perwujudannya?”
युधिछ्िर उवाच
The verse frames daṇḍa as a profound ethical and metaphysical principle, not merely physical punishment: Yudhiṣṭhira seeks to understand its nature, rightful basis, and proper embodiment so that royal power can be aligned with dharma rather than arbitrary force.
In the Śānti Parva’s discourse on kingship and peace, Yudhiṣṭhira questions a revered authority about daṇḍa—its definition, form, foundation, and origin—preparing for a systematic teaching on just governance and the disciplined use of power.