Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa

The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa

यस्मिन्नर्थे हितं॑ यत्‌ स्यात्‌ तद्धर्ण रूपमादिशेत्‌ | बहुरूपस्य राज्ञो हि सूक्ष्मो5प्यर्थों न सीदति,जिस कार्यके लिये जो हितकर हो, उसमें वैसा ही रूप प्रकट करे (उदाहरणके लिये अपराधीको दण्ड देते समय उग्र रूप और दीनोंपर अनुग्रह करते समय शान्त एवं दयालु रूप प्रकट करे)। इस प्रकार अनेक रूप धारण करनेवाले राजाका छोटा-सा कार्य भी बिगड़ने नहीं पाता है

yasminn arthe hitaṃ yat syāt tad dharma-rūpam ādiśet | bahu-rūpasya rājño hi sūkṣmo 'py artho na sīdati ||

Bhīṣma berkata: “Dalam apa jua urusan, apabila sesuatu itu benar-benar membawa manfaat, raja hendaklah menampakkannya dalam ‘rupa’ dharma—mengambil pendirian yang paling sesuai dengan kebaikan itu. Bagi raja yang mampu menyandang pelbagai rupa yang wajar, bahkan perkara yang halus pun tidak akan gagal: dia boleh tegas ketika menghukum kesalahan, dan lembut ketika memberi perlindungan serta ihsan kepada yang tertindas.”

यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अर्थेin a matter/purpose
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
हितम्beneficial, proper
हितम्:
Karta
TypeAdjective
Rootहित
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्whatever (that which)
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्यात्may be/should be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
धर्मरूपम्a form in accordance with dharma
धर्मरूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मरूप
FormNeuter, Accusative, Singular
आदिशेत्should prescribe/indicate
आदिशेत्:
TypeVerb
Rootआ√दिश्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
बहुरूपस्यof the many-formed (versatile)
बहुरूपस्य:
TypeAdjective
Rootबहुरूप
FormMasculine, Genitive, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सूक्ष्मःsubtle/small
सूक्ष्मः:
Karta
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अर्थःmatter/aim
अर्थः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
सीदतिfails/sinks/comes to ruin
सीदति:
TypeVerb
Root√सद्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
king (rājā)