Shloka 54

पश्येदुपायान्‌ विविधै: क्रियापथै- न चानुपायेन मतिं निवेशयेत्‌ । श्रियं विशिष्टां विपुलं यशो धनं न दोषदर्शी पुरुष: समश्चुते,राजा नाना प्रकारकी कार्यपद्धतियोंद्वारा शत्रु-विजयके बहुत-से उपाय दढूँढ़ निकाले। अयोग्य उपायसे काम लेनेका विचार न करे, जो निर्दोष व्यक्तियोंके भी दोष देखता है, वह मनुष्य विशिष्ट सम्पत्ति, महान्‌ यश और प्रचुर धन नहीं पा सकता

paśyed upāyān vividhaiḥ kriyāpathair na cānupāyena matiṁ niveśayet | śriyaṁ viśiṣṭāṁ vipulaṁ yaśo dhanaṁ na doṣadarśī puruṣaḥ samaśnute ||

Bhishma berkata: “Hendaklah seorang raja mencari jalan kejayaan melalui pelbagai cara tindakan yang praktikal, dan janganlah dia menambat fikiran pada jalan yang tidak wajar. Orang yang suka mencari-cari salah—yang melihat cela walaupun pada yang tidak bersalah—tidak akan memperoleh kemakmuran yang mulia, nama yang besar, atau kekayaan.”

पश्येत्should see/should look for
पश्येत्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormVidhi-linga, Optative (injunctive sense), 3, Singular, Parasmaipada
उपायान्means, strategies
उपायान्:
Karma
TypeNoun
Rootउपाय
FormMasculine, Accusative, Plural
विविधैःby various
विविधैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविध
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
क्रियापथैःby courses/methods of action
क्रियापथैः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रियापथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
अनुपायेनby an improper means / by a non-means
अनुपायेन:
Karana
TypeNoun
Rootअनुपाय
FormMasculine, Instrumental, Singular
मतिम्thought, intention
मतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमति
FormFeminine, Accusative, Singular
निवेशयेत्should not fix/place (one’s mind)
निवेशयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootनि-विश्
FormVidhi-linga, Optative, 3, Singular, Parasmaipada, true
श्रियम्prosperity, fortune
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
विशिष्टाम्excellent, distinguished
विशिष्टाम्:
TypeAdjective
Rootविशिष्ट
FormFeminine, Accusative, Singular
विपुलम्abundant, great
विपुलम्:
TypeAdjective
Rootविपुल
FormNeuter, Accusative, Singular
यशःfame
यशः:
Karma
TypeNoun
Rootयशस्
FormNeuter, Accusative, Singular
धनम्wealth
धनम्:
Karma
TypeNoun
Rootधन
FormNeuter, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
दोषदर्शीfault-finding (one who sees faults)
दोषदर्शी:
Karta
TypeAdjective
Rootदोष-दर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःa man, person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
समश्नुतेattains, obtains
समश्नुते:
TypeVerb
Rootसम्-अश्
FormLat, Present, 3, Singular, Atmanepada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
king (rājā)

Educational Q&A

Seek success through appropriate, well-considered methods, not through unfit or unethical expedients; and avoid a fault-finding disposition, because it undermines the prosperity, fame, and wealth that stable rule depends upon.

In the Shanti Parva’s instruction on righteous governance, Bhishma continues advising the ruler: employ diverse practical strategies for victory and administration, but reject improper means and the habit of imputing faults even to the innocent.