Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa

The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa

मृजावान्‌ स्यात्‌ स्वयूथ्येषु भौमानि चरणै: क्षिपेत्‌ । जातपक्ष: परिस्पन्देत्‌ प्रेक्षेद्‌ वैकल्यमात्मन:,राजा अपने दलके लोगोंके प्रति विशुद्ध व्यवहार करे। शत्रुके राज्यमें जो खेतीकी फसल हो, उसे अपने दलके घोड़ों और बैलोंके पैरोंसे कुचलवा दे। अपना पक्ष बलवान्‌ होनेपर ही शत्रुओंपर आक्रमण करे और अपनेमें कहाँ कैसी दुर्बलता है, इसका भलीभाँति निरीक्षण करता रहे

bhīṣma uvāca | mṛjāvān syāt svayūthyeṣu bhaumāni caraṇaiḥ kṣipet | jātapakṣaḥ parispandet prekṣed vaikalyaṃ ātmanaḥ |

Bhīṣma berkata: Seorang raja hendaklah bersikap bersih dan adil dengan teliti terhadap orang-orang dalam pihaknya sendiri. Di wilayah musuh, hendaklah ia memusnahkan hasil ladang dengan membiarkannya dipijak oleh kuda dan lembu tenteranya. Hanya apabila pihaknya telah menjadi kuat barulah ia bergerak melawan musuh, dan hendaklah ia sentiasa meneliti dirinya—di mana dan bagaimana kelemahannya.

मृजावान्pure, clean in conduct
मृजावान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमृजावत्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्should be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस् (भू-आदेशः)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
स्वयूथ्येषुamong his own followers/party-men
स्वयूथ्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वयूथ्य
FormMasculine, Locative, Plural
भौमानिcrops/produce of the land
भौमानि:
Karma
TypeNoun
Rootभौम
FormNeuter, Accusative, Plural
चरणैःwith (their) feet/hooves
चरणैः:
Karana
TypeNoun
Rootचरण
FormMasculine, Instrumental, Plural
क्षिपेत्should throw down / trample / destroy
क्षिपेत्:
TypeVerb
Rootक्षिप्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
जातपक्षःhaving grown wings (i.e., having become strong)
जातपक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootजातपक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
परिस्पन्देत्should bestir himself / make a move
परिस्पन्देत्:
TypeVerb
Rootपरि+स्पन्द्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
प्रेक्षेत्should examine/observe
प्रेक्षेत्:
TypeVerb
Rootप्र+ईक्ष्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
वैकल्यम्defect, weakness
वैकल्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवैकल्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आत्मनःof himself
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
king (rājā)
E
enemy (śatru)
H
horses
O
oxen
C
crops/fields