रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
तान् समाश्चास्य योधांस्तु मद्रराज: प्रतापवान्,महाराज! तब प्रतापी महारथी मद्रराज शल्यने उन योद्धाओंको आश्वासन दे समृद्धिशाली सर्वतोभद्रनामक व्यूह बनाकर भारनाशक, अत्यन्त वेगशाली और विचित्र धनुषको कँपाते हुए सिंधी घोड़ोंसे युक्त श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हो पाण्डवोंपर आक्रमण किया
sañjaya uvāca | tān samāśvāsya yodhāṁs tu madrarājaḥ pratāpavān mahārāja | tataḥ pratāpī mahārathī madrarājaḥ śalyaḥ samṛddhiśālinaṁ sarvatobhadra-nāmakaṁ vyūhaṁ kṛtvā bhāranāśakaḥ atyanta-vegāś ca vicitra-dhanuḥ kampayan sindhī-aśva-yukta-śreṣṭha-rathaṁ samāruhya pāṇḍavān abhyadravat ||
Sañjaya berkata: Wahai Raja, penguasa Madra yang gagah itu terlebih dahulu menenteramkan para pahlawan tersebut. Kemudian Śalya, maharathi, tuan Madra, membentuk susunan perang yang makmur bernama “Sarvatobhadra”. Dengan menaiki kereta perang unggul yang dipasangkan kuda-kuda Sindhī, menggoncang busurnya yang ajaib, dan meluru dengan daya menghancurkan serta kelajuan yang luar biasa, dia menyerang para Pāṇḍava.
संजय उवाच
The verse highlights kṣatriya leadership in war: a commander steadies his troops, arranges a protective formation, and advances decisively. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurring tension—valor and tactical excellence can be displayed even in a conflict whose larger moral weight remains tragic.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Śalya, king of Madra, encourages his warriors, forms the Sarvatobhadra battle-array, mounts a fine chariot drawn by Sindhī horses, and charges to attack the Pāṇḍavas.